Tàu thương mại neo ngoài khơi bờ biển Dubai, Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất khi hoạt động hàng hải bị gián đoạn tại eo biển Hormuz ngày 2/3/2026. Ảnh: AA/TTXVN

Theo phóng viên TTXVN tại Trung Đông, gián đoạn tại eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới – đang khiến dòng chảy dầu mỏ toàn cầu suy giảm mạnh, trong khi các tuyến thay thế không đủ khả năng bù đắp. Theo các số liệu mới nhất, xuất khẩu dầu thô bằng đường biển của các nước Vùng Vịnh (không bao gồm Iran) trong tháng 3 chỉ đạt 8,44 triệu thùng/ngày, giảm 49% so với mức 16,58 triệu thùng/ngày của tháng trước.

Trong điều kiện bình thường, eo biển Hormuz vận chuyển khoảng 20% tổng nhu cầu dầu toàn cầu và gần 1/4 thương mại năng lượng đường biển. Tuy nhiên, sau hơn một tháng xung đột, các tuyến vận tải thay thế như đường ống và hành lang đường bộ chỉ đáp ứng khoảng 40% công suất thông thường, không thể thay thế vai trò trung tâm của eo biển Hormuz.

Các nước Vùng Vịnh đã triển khai nhiều biện pháp ứng phó, trong đó Saudi Arabia (Arập Xêút) chuyển hướng xuất khẩu qua Biển Đỏ, Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE) tận dụng cảng Fujairah ngoài eo biển Hormuz, còn Iraq khôi phục các tuyến vận tải qua Thổ Nhĩ Kỳ và Syria. Tuy nhiên, ngay cả trong điều kiện tối ưu, tổng công suất thay thế của Saudi Arabia và UAE chỉ đạt khoảng 2,6–5,5 triệu thùng/ngày, thấp hơn nhiều so với nhu cầu thực tế.

Số liệu chi tiết cho thấy mức độ gián đoạn nghiêm trọng khi xuất khẩu của Saudi Arabia giảm xuống còn 4,39 triệu thùng/ngày, UAE còn 2,13 triệu thùng/ngày, trong khi Iraq chỉ còn 561.000 thùng/ngày. Kuwait và Qatar gần như biến mất khỏi bản đồ xuất khẩu, trong khi Oman là trường hợp hiếm hoi tăng sản lượng nhờ vị trí ngoài eo Hormuz.

Các giải pháp tạm thời như vận tải đường bộ, hành lang xuyên lục địa hay chuyển tải qua nhiều chặng đang làm gia tăng đáng kể chi phí logistics. Giá dầu năm 2026 được dự báo tăng thêm khoảng 15 USD/thùng, trong khi phí bảo hiểm vận tải đã tăng gấp 2–3 lần, phản ánh rủi ro kéo dài.

Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) đã phải điều phối mở khoảng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược – mức lớn nhất từ trước tới nay – nhằm ổn định thị trường. Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định đây chỉ là giải pháp tạm thời, trong khi thực tế cho thấy eo biển Hormuz vẫn là “nút thắt” không thể thay thế của hệ thống năng lượng toàn cầu.