Than đá “hồi sinh” giữa khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Ảnh minh hoạ: TTXVN phát

Theo tờ Le Monde (Pháp), xung đột tại Trung Đông đang gây xáo trộn nghiêm trọng thị trường năng lượng toàn cầu, buộc nhiều quốc gia quay trở lại sử dụng than đá – nguồn nhiên liệu gây ô nhiễm cao nhưng sẵn có và dễ khai thác.

Theo bà Anne-Sophie Corbeau, nghiên cứu viên tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, việc gián đoạn nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ khu vực Vịnh đang khiến than đá quay trở lại mạnh mẽ, đặc biệt tại châu Á – nơi phụ thuộc lớn vào khí nhập khẩu từ Qatar (Ca-ta).

Dữ liệu do Bloomberg tổng hợp cho thấy lượng LNG nhập khẩu của châu Á trong tháng 3 đã giảm 8,6%, mức giảm mạnh nhất trong hơn 3 năm qua, trong bối cảnh các chuyến hàng không thể đi qua eo biển Hormuz do xung đột. Trước nguy cơ thiếu điện, nhiều quốc gia buộc phải tăng sử dụng than đá để bảo đảm nguồn cung năng lượng.

Tại Ấn Độ, chính phủ đã yêu cầu nhà máy nhiệt điện lớn của Tata Power tại Mundra vận hành trở lại hết công suất 4 GW đến tháng 6 nhằm đáp ứng nhu cầu điện tăng cao trong mùa nóng. Thái Lan cũng chuẩn bị khởi động lại 2 nhà máy đã ngừng hoạt động từ năm 2025, trong khi Trung Quốc ghi nhận mức tiêu thụ than đá tăng mạnh tại các khu vực công nghiệp phía Nam.

Tại Nhật Bản và Hàn Quốc, các quy định hạn chế sản xuất điện từ than đá đang được nới lỏng. Ông Anthony Knutson, chuyên gia phụ trách nghiên cứu thị trường than đá tại công ty tư vấn năng lượng Wood Mackenzie (Mỹ) cho rằng việc Hàn Quốc – một quốc gia từng cam kết giảm sử dụng than– phải điều chỉnh chính sách cho thấy các nhà máy nhiệt điện chạy bằng than đá đang được nhìn nhận lại như một tài sản chiến lược trong bối cảnh khủng hoảng.

Theo bà Alicia Garcia Herrero, kinh tế trưởng ngân hàng Natixis tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương, ưu tiên hiện nay của nhiều quốc gia là bảo đảm an ninh năng lượng trước mắt, thay vì theo đuổi các mục tiêu giảm phát thải dài hạn. Điều này khiến than đá – nguồn năng lượng có thể khai thác trong nước hoặc dễ dàng nhập khẩu và dự trữ – trở thành lựa chọn tạm thời.

Xu hướng này cũng lan sang châu Âu. Italy (I-ta-li-a) đã quyết định lùi thời hạn đóng cửa các nhà máy nhiệt điện chạy than thêm 10 năm, đến năm 2038. Đức cũng đang cân nhắc tăng cường sử dụng các cơ sở hiện có trong bối cảnh giá khí đốt và điện tăng mạnh.

Tuy nhiên, theo ông Anthony Knutson, việc quay lại sử dụng than đá chỉ mang tính ngắn hạn, không làm thay đổi xu hướng chuyển dịch năng lượng. Trên thực tế, tỷ trọng than đá trong sản xuất điện toàn cầu đã giảm xuống còn 34% vào năm 2025 – mức thấp nhất từng ghi nhận.

Theo dự báo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhu cầu than đá trên toàn cầu dự kiến sẽ bắt đầu giảm vào cuối thập kỷ này, dù hiện triển vọng có thể bị trì hoãn do tác động của khủng hoảng ở Trung Đông.