Tàu chở dầu cập cảng Mumbai, Ấn Độ, sau khi di chuyển qua eo biển Hormuz. Ảnh: ANI/TTXVN

Tuyến đường thủy quan trọng này đã gần như bị đóng cửa kể từ khi các hoạt động quân sự của Mỹ và Israel vào cuối tháng 2/2026 khiến Iran thắt chặt kiểm soát, gây ra tình trạng thiếu hụt nguồn cung năng lượng chưa từng có. Không thể đảm bảo an toàn cho hàng nghìn thủy thủ và hàng hóa của họ, các tàu thay vào đó đã phải neo đậu ở cả hai bên eo biển, và lưu lượng tàu đã giảm xuống mức rất thấp, trong khi có khoảng 135 tàu thuyền đi qua khu vực này mỗi ngày vào trước xung đột. 

Chỉ vài giờ trước thời hạn do Tổng thống Mỹ Donald Trump đặt ra vào tối 7/4 (giờ Mỹ), hai bên đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn để đổi lấy việc mở cửa eo biển Hormuz trở lại. Iran đã đồng ý bảo đảm an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz trong hai tuần, bắt đầu từ khoảng ngày 7-8/4/2026, thông qua sự phối hợp chặt chẽ với lực lượng vũ trang nước này và trong phạm vi “giới hạn kỹ thuật”.

Trong khi đó, ông Trump tuyên bố mở cửa hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn. Tuy nhiên, các chi tiết quan trọng vẫn chưa rõ ràng. Cũng chưa rõ liệu hai bên đã đạt được thỏa thuận về phí quá cảnh hay chưa, hoặc khi nào thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực. 

Trong một bài đăng riêng trên mạng xã hội, ông Trump cho biết Mỹ sẽ “giúp giải quyết tình trạng ùn tắc” và đảm bảo luồng hàng hóa thông suốt. Đối với các chủ tàu, những thông tin ban đầu đã đủ để tạo nên sự lạc quan, dù hầu hết đều cảnh báo rằng cần có thêm sự rõ ràng để tàu thuyền có thể di chuyển, và ngay cả trong trường hợp tốt nhất, việc vận chuyển hàng hóa trở lại bình thường cũng cần thời gian. 

Bà Jennifer Parker, Giáo sư thỉnh giảng tại Viện Quốc phòng và An ninh thuộc Đại học Tây Australia, cho rằng không thể khôi phục lại hoạt động vận tải biển toàn cầu trong vòng 24 giờ. Các chủ tàu chở dầu, công ty bảo hiểm và thủy thủ đoàn cần tin rằng rủi ro thực sự đã giảm, chứ không chỉ tạm dừng. 

Ông Lewis Hart, người đứng đầu bộ phận hàng hải tại châu Á của công ty môi giới bảo hiểm Willis Towers Watson, nhận định các kế hoạch ngừng bắn là một bước cần thiết, nhưng chỉ là bước đầu tiên. Trong vòng hai tuần ngừng bắn, hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz sẽ được khởi động lại một cách có chừng mực chứ không phải cùng một lúc. 

Theo công ty theo dõi dữ liệu tàu biển Kpler, các tàu vận chuyển năng lượng chiếm phần lớn trong số tàu bị mắc kẹt ở Vịnh Ba Tư. Hiện có 426 tàu chở dầu thô và nhiên liệu sạch, cùng với 34 tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng và 19 tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng. Số còn lại đang chở các mặt hàng khô, như nông sản hoặc kim loại, hoặc container.

Các thương nhân và chủ tàu đang theo dõi sát sao những con tàu nào bắt đầu di chuyển qua eo biển theo cả hai hướng, đặc biệt là những tàu thường không được Iran bảo hộ. Tính đến sáng ngày 8/4, hơn 1.000 tàu đang chờ ở cả hai phía, tập trung quanh Dubai và Khor Fakkan.