Cú sốc năng lượng xuất phát từ xung đột Trung Đông, cùng với các rào cản thương mại gia tăng, bất ổn chính sách toàn cầu và những khó khăn nội tại của các nền kinh tế, đang tạo ra áp lực đáng kể lên đà tăng trưởng của khu vực Đông Á – Thái Bình Dương (EAP).

Đây là nhận định được Ngân hàng Thế giới (WB) đưa ra trong Báo cáo Cập nhật Kinh tế khu vực công bố ngày 8/4.

Tuy nhiên, ngay cả khi bối cảnh tăng trưởng khu vực có dấu hiệu chững lại, WB cho rằng Việt Nam vẫn nổi lên như một điển hình về khả năng thích ứng và biến thách thức thành cơ hội để thúc đẩy cải cách nội tại. 

Trong báo cáo mới nhất, WB dự báo tăng trưởng khu vực EAP sẽ giảm từ mức 5% của năm 2025 xuống còn 4,2% vào năm 2026. Nguyên nhân chủ yếu đến từ môi trường kinh tế toàn cầu kém thuận lợi và đà giảm tốc kéo dài của Trung Quốc.

Cụ thể, tăng trưởng của Trung Quốc được ước tính giảm từ 5% năm 2025 xuống còn 4,2% năm 2026 và 4,3% năm 2027. Nền kinh tế lớn nhất khu vực tiếp tục đối mặt với những thách thức mang tính cơ cấu, bao gồm nhu cầu nội địa suy yếu, thị trường bất động sản trì trệ và xuất khẩu chịu sức ép từ tăng trưởng toàn cầu chậm lại.

Đối với các nền kinh tế EAP ngoài Trung Quốc, WB dự báo tăng trưởng sẽ giảm xuống 4,1% vào năm 2026 trước khi phục hồi lên khoảng 5% vào năm 2027, khi căng thẳng địa chính trị hạ nhiệt và mức độ bất ổn giảm bớt.

Riêng Việt Nam, WB dự báo mức tăng trưởng lần lượt 6,3% và 7,7% cho năm 2026 và 2027 – tiếp tục là các mức cao nhất trong khu vực. Theo WB, đà tăng trưởng mạnh mẽ trong năm 2025 sẽ đóng vai trò là “bộ đệm” quan trọng, giúp Việt Nam giảm thiểu tác động từ các “cơn gió ngược” toàn cầu. Tổ chức này đánh giá cao việc Việt Nam đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng, giáo dục và cải thiện chất lượng thể chế, qua đó giúp các chính sách hỗ trợ theo mục tiêu phát huy hiệu quả rõ rệt hơn so với nhiều quốc gia trong khu vực.

Đáng chú ý, trước đó WB từng ước tính Việt Nam có thể là một trong những nền kinh tế chịu tác động mạnh từ các rào cản thuế quan mới của Mỹ, với mức suy giảm tăng trưởng lên tới 1 điểm phần trăm. Tuy nhiên, diễn biến thực tế cho thấy khả năng thích ứng của Việt Nam đang tốt hơn dự kiến.

Ông Aaditya Mattoo, Giám đốc Nghiên cứu của Nhóm Ngân hàng Thế giới, nhận định trong khi một số quốc gia thuộc khu vực có dấu hiệu chững lại hoặc rơi vào tình trạng “mất đà” cải cách, thì Việt Nam lại nổi lên như một ví dụ tiêu biểu về việc chủ động cải cách để ứng phó với thách thức.

Ông Mattoo chỉ ra rằng lợi ích thu được từ cải cách có thể lớn hơn đáng kể so với những tổn thất do bảo hộ thương mại gây ra. Thực tế tại Việt Nam cho thấy, nhờ những cải cách đang được triển khai trong lĩnh vực dịch vụ và sản xuất chế tạo, năng suất lao động đã có sự cải thiện rõ rệt. Ông Mattoo nói, thay vì chỉ tập trung lo ngại về thuế quan của Mỹ hay chính sách trợ cấp của Trung Quốc, việc điều chỉnh những chính sách chưa phù hợp đã góp phần giúp Việt Nam "vượt bão" thuế quan hiệu quả.

Trong báo cáo, WB cũng lưu ý rằng tác động của xung đột Trung Đông đối với mỗi quốc gia sẽ rất khác nhau, tùy thuộc vào mức độ phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu, những điểm yếu nội tại và khả năng điều hành chính sách linh hoạt của các chính phủ. Xung đột kéo dài và leo thang có thể làm gia tăng khó khăn kinh tế và kéo giảm tăng trưởng khu vực. Trong kịch bản giá nhiên liệu tăng kéo dài ở mức 50%, thu nhập của các hộ gia đình trong khu vực có thể có thể giảm từ 3–4%. Do đó, các quốc gia cần triển khai các biện pháp hỗ trợ có mục tiêu, hướng tới nhóm dễ bị tổn thương và doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực mà không gây áp lực lớn lên ngân sách.

“Tăng trưởng tại Đông Á – Thái Bình Dương vẫn cao hơn phần lớn các khu vực khác trên thế giới, ngay cả trong giai đoạn bất ổn”, ông Carlos Felipe Jaramillo, Phó Chủ tịch WB phụ trách khu vực, nhận định. “Tuy nhiên, để duy trì mức tăng trưởng này đòi hỏi các quốc gia phải giải quyết những thách thức cơ cấu và nắm bắt cơ hội của kỷ nguyên số để nâng cao năng suất và tạo thêm việc làm”, ông nói thêm./.