Trước tình trạng hạ thấp mực nước trên dòng chính sông Hồng - Thái Bình đang ảnh hưởng đến khả năng lấy nước của nhiều hệ thống thủy lợi lớn ở đồng bằng Bắc Bộ như sông Nhuệ, Bắc Hưng Hải, Bắc Đuống, Bộ Nông nghiệp và Môi trường quy hoạch định hướng xây dựng đập Xuân Quan trên sông Hồng và đập Long Tửu trên sông Đuống nhằm điều tiết, kiểm soát dòng chảy và dâng mực nước sông Hồng trong mùa cạn.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giai đoạn trước mắt, các hồ chứa lớn thượng nguồn như Sơn La, Hòa Bình, Thác Bà, Tuyên Quang tiếp tục được vận hành để điều tiết nước phục vụ sản xuất vụ Đông Xuân. Các địa phương sẽ phải tiếp tục chủ động lấy nước, tích trữ nước vào hệ thống thủy lợi trong các đợt xả nước; đồng thời cải tạo, nâng cấp các trạm bơm, cống lấy nước trong điều kiện mực nước sông bị hạ thấp.

Theo Quy hoạch thủy lợi lưu vực sông Hồng - Thái Bình thời kỳ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 vừa được Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt mới đây, sau khi hoàn thành 2 đập trên, công trình sẽ hỗ trợ vận hành lấy nước của cống Xuân Quan vào hệ thống Bắc Hưng Hải, cống Long Tửu vào hệ thống Bắc Đuống, cống Liên Mạc vào hệ thống sông Nhuệ và cống Cẩm Đình vào sông Đáy.

Nguồn nước bổ sung được kỳ vọng phục vụ cấp nước sản xuất nông nghiệp, cải thiện môi trường nước trong các hệ thống thủy lợi, đồng thời góp phần “làm sống lại” một số dòng sông vùng đồng bằng sông Hồng như sông Đáy, sông Nhuệ, sông Tô Lịch và Ngũ Huyện Khê. Việc duy trì mực nước trên sông Hồng vào mùa cạn có thể hỗ trợ phát triển giao thông đường thủy, cảnh quan, du lịch và dịch vụ dọc tuyến sông.

Ngoài 2 đập trên sông Hồng và sông Đuống, Bộ Nông nghiệp và Môi trường còn định hướng nghiên cứu xây dựng đập trên sông Đà hoặc sông Hồng để bảo đảm lấy nước qua cống Lương Phú, tiếp nước cho sông Tích, sông Đáy và phục vụ các mục tiêu dân sinh, sản xuất, phát điện, giao thông thủy.

Ngoài 2 đập trên sông Hồng và sông Đuống, Bộ Nông nghiệp và Môi trường còn định hướng nghiên cứu xây dựng đập trên sông Đà hoặc sông Hồng để bảo đảm lấy nước qua cống Lương Phú, tiếp nước cho sông Tích, sông Đáy và phục vụ các mục tiêu dân sinh, sản xuất, phát điện, giao thông thủy.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục nghiên cứu công trình điều tiết trên sông Đào nhằm kiểm soát phân lưu từ sông Hồng sang sông Đáy, cải thiện khả năng tiêu thoát lũ cho hệ thống sông Đáy nhưng không ảnh hưởng đến cấp nước và an toàn chống lũ khu vực hạ du.

Đối với khu vực Hà Nội, quy hoạch xác định tiếp tục cải tạo, nạo vét sông Đáy để vừa bảo đảm phân lũ, vừa phục vụ cấp nước tưới, tiêu thoát nước và trữ nước. Hệ thống sông Nhuệ và Bắc Nam Hà cũng được định hướng nâng cấp, hiện đại hóa nhằm tăng khả năng cấp nước, tiêu thoát nước và cải thiện chất lượng nước.

Một số công trình được nêu trong quy hoạch gồm trạm bơm Liên Mạc, hệ thống tiếp nước Quan Trung - Vĩnh Trụ, hệ thống chuyển nước từ sông Tích sang sông Đáy và dự án tiếp nước cải tạo, khôi phục sông Tích từ cống Lương Phú.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, quy hoạch thủy lợi lưu vực sông Hồng - Thái Bình có phạm vi 88.680 km2, thuộc 15 tỉnh, thành phố gồm Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Lào Cai, Sơn La, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên, Điện Biên, Lai Châu, Cao Bằng, Lạng Sơn và Ninh Bình.

Đến năm 2030, quy hoạch đặt mục tiêu cấp nước tưới chủ động cho khoảng 740.000 ha lúa hai vụ, 285.000 ha cây trồng cạn; cấp, thoát nước chủ động cho 138.000 ha nuôi trồng thủy sản tập trung và bảo đảm tiêu, thoát nước cho khoảng 1,4 triệu ha đất đô thị, công nghiệp, nông nghiệp và thủy sản.

Tổng nhu cầu vốn thực hiện quy hoạch khoảng 148.900 tỷ đồng, trong đó giai đoạn đến năm 2030 khoảng 60.800 tỷ đồng và sau năm 2030 khoảng 88.100 tỷ đồng.