Trong giai đoạn đầu thâm nhập thị trường, thương mại điện tử (TMĐT) dành phần lớn việc đầu tư nguồn lực lớn cho cơ sở hạ tầng, công nghệ và các giải pháp thu hút, chuyển đổi hành vi của nhà bán hàng, người tiêu dùng để cạnh tranh với thương mại truyền thống.

Tuy nhiên, ở bối cảnh hiện tại, TMĐT đang hướng đến việc đầu tư có chọn lọc và tối ưu chi phí để thực hiện mục tiêu phát triển bền vững trước những diễn biến phức tạp của nền kinh tế.

Việc nhận thức rõ các xu thế có thể giúp các doanh nghiệp TMĐT Việt Nam giải được bài toán tăng trưởng nóng hay đầu tư dài hạn phát triển bền vững.

* Các xu hướng phát triển

Báo cáo TMĐT phát triển bền vững: Động lực thúc đẩy nền kinh tế số  - 2023 do VCCI kết hợp cùng Lazada và nhóm chuyên gia ngành công bố gần đây cho thấy, phát triển bền vững là xu hướng phát triển bắt buộc đối với các doanh nghiệp trong lĩnh vực TMĐT để thích nghi và tăng khả năng nắm bắt cơ hội trước những biến động bên ngoài.

Theo báo cáo, xu hướng phát triển bền vững của TMĐT giai đoạn 2023 – 2025 thể hiện rõ ở 6 khía cạnh. Về đầu tư, TMĐT bền vững sẽ tiếp tục hướng đến các đầu tư dài hạn về cơ sở hạ tầng, công nghệ, logistics, con người,…

Về kinh doanh, TMĐT bền vững tạo ra nhiều giá trị hơn cho các bên thông qua việc xây dựng cộng đồng với các giá trị được cộng hưởng từ đối tác, doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Về công nghệ, TMĐT bền vững ưu tiên đầu tư cho các công nghệ hỗ trợ độ mở của sàn; sử dụng API (giao diện lập trình ứng dụng) ở mọi điểm tiếp xúc, kết nối và tận dụng triệt để nhiều dịch vụ của đối tác trên nền tảng TMĐT.

Về trải nghiệm khách hàng, TMĐT bền vững kết nối các hành vi mua sắm riêng lẻ của người tiêu dùng, hướng đến xu hướng mua sắm toàn diện và lâu dài. Về thanh toán, TMĐT bền vững sẽ ngày càng mở rộng kết nối với đa dạng đối tác tài chính và chuyển sang hướng “buy now pay later” (mua trước trả sau), vừa đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng, vừa giúp doanh nghiệp bán lẻ tăng tỷ lệ chuyển đổi bán hàng và quy mô đơn đặt hàng trung bình trên nền tảng TMĐT.

Về xã hội, TMĐT bền vững góp phần thực hiện chủ trương phổ cập TMĐT đến các địa phương trong Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT Quốc gia giai đoạn 2021 – 2025; giúp thu hẹp khoảng cách giữa các địa phương thông qua việc giảm vai trò của trung gian (thương lái, chợ đầu mối, đối tác vận chuyển,…), mang lại lợi ích nhiều hơn, thúc đẩy nông dân tập trung đầu tư hơn cho chất lượng sản phẩm.

Theo nghiên cứu của Nielsen, tính đến năm 2025, thế hệ Z sẽ chiếm khoảng 25% lực lượng lao động quốc gia, tương đương với khoảng 15 triệu người tiêu dùng tiềm năng. Đây là nhóm đại diện cho thành phần quan trọng nhất của nền kinh tế kỹ thuật số, là người tiêu dùng “sáng tạo”, “kết nối”, “đầy đủ thông tin”, am hiểu kỹ thuật số và sẵn sàng chi trả cao cho trải nghiệm.

Hơn 70% số người được khảo sát trả lời rằng họ có sức ảnh hưởng nhất định đến các quyết định mua sắm của gia đình. 45% thừa nhận không thể sống thiếu điện thoại thông minh nhưng vẫn rất chú trọng đến trải nghiệm thật. 40% luôn sẵn lòng cho các trải nghiệm thú vị mặc dù có thương hiệu quen thuộc thường hay sử dụng.

Theo báo cáo hành trình mua sắm của Lazada năm 2022, 57% người tiêu dùng Đông Nam Á có thói quen tìm kiếm sản phẩm trực tiếp trên công cụ tìm kiếm của sàn TMĐT. 94% người tiêu dùng mua các sản phẩm họ tìm thấy từ chức năng tìm kiếm. Và 71% người mua hàng đã mua sản phẩm nhờ chức năng “gợi ý” sản phẩm phù hợp của Lazada.

Còn theo báo cáo SYNC Đông Nam Á 2022, 53% số người mua sắm trực tuyến tại Việt Nam cho biết sử dụng nhiều nền tảng trực tuyến hơn trước để tìm kiếm các sản phẩm có giá trị tốt hơn.

Do đó, các doanh nghiệp TMĐT cần tương tác sâu sắc hơn và chú trọng đến những giá trị mà thế hệ Z đang tìm kiếm.

Bên cạnh đó, xu hướng tiêu dùng xanh, giảm thiểu và tái chế vật liệu đóng gói, cung cấp các lựa chọn thay thế cho nhựa; tối ưu hóa chuỗi cung ứng chặng cuối, tính thuế carbon để bù đắp phí tổn xã hội của việc phát thải carbon; khắc phục sự cố môi trường; đưa ra các giải pháp phúc lợi xã hội cho cả người lao động cũng như đối tác của người lao động cũng đang nổi lên là xu hướng chính hiện nay.

Theo Kantar, 57% người Việt Nam đã ngừng mua một số sản phẩm hoặc dịch vụ vì tác động của chúng đối với môi trường hoặc xã hội. Người tiêu dùng đang thu hẹp khoảng cách “nói là làm” bằng cách chi tiêu nhiều hơn cho các thương hiệu có ý thức về môi trường, xã hội và quản trị (ESG).

Cùng với tốc độ phát triển ấn tượng của ngành TMĐT, xu hướng phát triển hệ sinh thái TMĐT bền vững và đầu tư vào logistics được nhận định là một trong những xu hướng trọng yếu trong những năm tới.

Theo Hiệp hội TMĐT Việt Nam (VECOM), tuy chỉ trong giai đoạn đầu phát triển, hệ sinh thái TMĐT của Việt Nam đã cho phép mở rộng các lĩnh vực then chốt như chuỗi cung ứng và thanh toán kỹ thuật số. Bên cạnh đó, chi phí logistics được dự báo sẽ có cải thiện đáng kể khi sự xâm nhập và đầu tư từ các sàn TMĐT trở nên mạnh mẽ hơn.