Phát hiện loài dương xỉ có khả năng “tự luyện” đất hiếm. Ảnh minh họa: A.N/Bnews/vnanet.vn

Theo báo cáo được Viện Địa hóa Quảng Châu thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc đăng trên tạp chí Environmental Science & Technology ngày 9/11, nhóm nghiên cứu quan sát thấy rằng bên trong các bó mạch và mô biểu bì của dương xỉ Blechnum orientale có các nguyên tố đất hiếm được hấp thụ từ đất, kết tủa dưới dạng các hạt nano và sau đó kết tinh thành khoáng chất có tên là monazite-(La).

Các nhà nghiên cứu cho biết monazite chủ yếu được hình thành thông qua các quá trình địa chất hàng triệu năm, nhưng loài dương xỉ Blechnum orientale lại có thể tạo ra dạng monazite sinh học chỉ trong điều kiện tự nhiên bình thường, không cần nhiệt độ hay áp suất cao.

Trong công nghiệp, monazite là khoáng chất đất hiếm quan trọng nhưng thường lẫn uranium và thorium phóng xạ, khiến việc khai thác và xử lý rất tốn kém, độc hại. Ngược lại,  monazite sinh học do dương xỉ tạo ra hoàn toàn tinh khiết, không chứa phóng xạ, đồng thời được hình thành ở điều kiện nhiệt độ và áp suất môi trường tự nhiên, giúp giảm thiểu tác động sinh thái và năng lượng khai thác.

Trước đây, giới khoa học cho rằng chỉ vi sinh vật và động vật mới có khả năng tạo khoáng chất trong cơ thể. Tuy nhiên, phát hiện mới này chứng minh rằng thực vật cũng có thể tham gia quá trình khoáng hóa tự nhiên, thậm chí tạo ra các cấu trúc tinh thể phức tạp từ kim loại hiếm.

Theo các nhà nghiên cứu Trung Quốc, dương xỉ Blechnum orientale có thể trở thành mô hình tiên phong cho kỹ thuật phytomining - sử dụng cây trồng để hấp thụ và thu hồi kim loại quý từ đất. Điều này không chỉ giúp tận dụng nguồn đất hiếm phân tán hoặc nghèo hàm lượng, mà còn giảm ô nhiễm và chi phí khai thác, hướng tới chuỗi cung ứng đất hiếm thân thiện với môi trường – một yếu tố then chốt trong công nghệ năng lượng sạch và sản xuất thiết bị điện tử.