Cùng với những diễn biến về thị trường giá cả, nhà máy chậm thu mua khiến người trồng mía thêm thấp thỏm lo âu.

Những ngày qua, nắng nóng xảy ra tại nhiều khu vực phía Đông tỉnh Đắk Lắk. Ở các xã miền núi càng thêm oi bức, hanh khô khiến cho nhiều khu vực ruộng đồng trồng mía dễ bị cháy. Đơn cử trong ngày 12/5 đã xảy ra vụ cháy 1,5 ha mía của hộ gia đình ông Sô Minh Thu (thôn Kiến Thiết, xã Suối Trai). Thời điểm cháy vào giữa trưa nên ngọn lửa bùng phát dữ dội, toàn bộ mía bị hư hại. Người dân và lực lượng chức năng chỉ có thể ngăn chặn ngọn lửa cháy lan qua diện tích mía lân cận.

Cũng trong đêm 12/5, tại xã Sơn Hòa (tỉnh Đắk Lắk), xuất phát từ những đám cháy mía nhỏ đã cháy lan rộng hơn 45 ha mía của nhiều hộ dân. Nỗ lực dập lửa của người dân và lực lượng chức năng chỉ có thể ngăn chặn cháy thêm ở khu vực lân cận. Ngày hôm sau, các hộ dân phải thuê công với giá cao để khẩn trương thu hoạch mía cháy, chạy đua với thời gian. Vì để quá 24 giờ nhà máy sẽ không thu mua, đồng nghĩa nông dân mất trắng trong vụ mía.

Ông Sô Y Tính (xã Suối Trai) cho biết, người dân tại địa phương vẫn không hiểu vì sao năm nay nhiều diện tích mía lại bị cháy như vậy. Việc thu hoạch mía cũng bị chậm do các nhà máy thu mua không kịp. Thời điểm này những năm trước, người dân đã thu hoạch hơn một nửa diện tích nhưng năm nay mía còn quá nhiều chưa thu hoạch được. Ai cũng lo mía của mình sẽ bị cháy khi còn “đứng đồng” trong điều kiện thời tiết nắng nóng.

Theo tổng hợp từ 4 xã: Vân Hòa, Suối Trai, Sơn Hòa, Tây Sơn (tỉnh Đắk Lắk), từ đầu năm đến nay đã ghi nhận khoảng 1.000 ha mía bị cháy. Khi 1 ha mía bị cháy, nông dân thường thiệt khoảng 20% thu nhập. Đến thời điểm này, vùng nguyên liệu mía phía Đông của tỉnh vẫn còn hơn 10.000 ha chưa được thu hoạch, chiếm hơn 1/3 diện tích toàn vùng. Với những cánh đồng mía đứng dưới cái nắng gay gắt hiện nay, nông dân càng thêm lo lắng mất trắng nếu có cháy xảy ra.

Ông Cao Minh Sang, Phó Chủ tịch UBND xã Suối Trai cho biết, dù rất nỗ lực để chữa cháy, hạn chế thiệt hại tài sản của người dân, nhưng đôi khi lực lượng cũng phải bất lực khi đám cháy quá lớn trong điều kiện thời tiết khô nóng và gió to. Địa phương cũng nhận thấy mía cháy có nhiều điều bất thường nên đã chỉ đạo lực lượng công an điều tra. Xã cũng yêu cầu các thôn phối hợp đoàn thể tuyên truyền người dân chủ động phòng cháy chữa cháy; đồng thời, kiến nghị nhà máy đường đẩy nhanh tiến độ thu mua mía trên địa bàn.

Bên cạnh mía liên tục bị cháy, niên vụ mía năm 2025 - 2026 càng thêm khó khăn cho người nông dân khi giá thu mua của các nhà máy đường thấp hơn năm ngoái đến 300.000 đồng/tấn (năm ngoái có giá 1,35 triệu đồng/tấn mía trên 10 chữ đường). Về phía các nhà máy đường, ngoài thị trường sản phẩm đường nhiều biến động, họ còn phải chịu nhiều áp lực khác ảnh hưởng đến tiến độ thu mua mía theo hợp đồng.

Theo ông Nguyễn Chiến, Trưởng Phòng Nguyên liệu Công ty cổ phần Mía đường Tuy Hòa (tỉnh Đắk Lắk), sau bão lũ cuối năm 2025, công ty phải ưu tiên thu hoạch mía vùng bị ảnh hưởng. Quá trình thu hoạch vào đầu năm 2026 còn bị mưa liên tục, kéo dài nên bị chậm. Đến thời điểm hiện tại, nắng nóng diễn biến phức tạp dẫn đến cháy lan trên diện rộng nên công ty phải sắp xếp lịch để thu hoạch mía cháy cho người dân. Công ty cam kết thu mua hết toàn bộ diện tích mía có liên kết đầu tư và mong muốn người dân chia sẻ khó khăn hiện nay.

Là loại cây trồng chủ lực tại các xã miền núi phía Đông tỉnh Đắk Lắk nhưng chưa có năm nào người nông dân lại gặp nhiều khó khăn như năm nay. Khi việc thu mua theo hợp đồng ký kết bị chậm, cây mía càng gặp nhiều rủi ro. Cả một chuỗi liên kết sản xuất mía đường bị “đứt gãy” khá nhanh trước biến động của thị trường và ảnh hưởng thời tiết đặt ra nhiều thách thức cho nông dân lẫn doanh nghiệp./.