Trong một tuyên bố chung sau cuộc họp tại Brazil hôm 6/7, các nhà lãnh đạo khối 10 quốc gia này chỉ dừng lại ở việc cam kết sẽ "tiếp tục thảo luận" về tiềm năng hội nhập thương mại sâu rộng hơn. Dù được khởi xướng từ năm 2015, tiến độ của sáng kiến này diễn ra rất chậm chạp, trong khi dòng chảy thương mại toàn cầu đang thay đổi quá nhanh.

Đây được xem là một cơ hội bị bỏ lỡ của BRICS, đặc biệt trong bối cảnh đồng USD đang chịu áp lực liên tục từ các chính sách khó lường của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Đồng bạc xanh vừa trải qua một khởi đầu năm tồi tệ nhất kể từ năm 1973, khi cuộc chiến thương mại và những chỉ trích của ông Trump nhắm vào Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã gây xáo trộn thị trường và khiến các nhà đầu tư phải tìm kiếm các kênh thay thế.

Mặc dù tất cả các thành viên BRICS đều ủng hộ ý tưởng về thanh toán xuyên biên giới, các khía cạnh kỹ thuật của việc hội nhập này lại rất phức tạp. Theo ba nguồn thạo tin, hệ thống ngân hàng trung ương ở một số quốc gia vẫn chưa sẵn sàng và sẽ mất nhiều thời gian để điều chỉnh.

Các cuộc thảo luận đang vướng mắc ở nhiều khía cạnh: từ cơ chế thanh toán, loại tiền tệ sử dụng, cho đến cách triển khai và chia sẻ chi phí. Các vấn đề về an ninh bảo mật và sự mở rộng khối BRICS gần đây cũng góp phần gây ra sự trì trệ.

Thực tế là một số đồng tiền của các nước thành viên không thể chuyển đổi tự do, cộng với các lệnh trừng phạt hiện có đối với Iran và Nga càng làm cho các cuộc thảo luận thêm phức tạp. Một số quốc gia thậm chí còn cho rằng chi phí để thiết lập một hệ thống chung là quá lớn và không cần thiết so với các thỏa thuận thương mại song phương hiện có.

Các nhà lãnh đạo BRICS cũng tái khẳng định cam kết mở rộng tài trợ bằng đồng nội tệ và đa dạng hóa các nguồn vốn. Tuy nhiên, một tài liệu được báo giới tiếp cận cho thấy các cuộc thảo luận xung quanh một nền tảng đầu tư mới có tên NIP cũng đang bị đình trệ.

Về phía Mỹ, ông Trump đã đe dọa sẽ áp thuế lên các nước BRICS nếu họ từ bỏ đồng USD trong thương mại song phương. Trớ trêu thay, điều này lại càng thúc đẩy các nước thành viên quan tâm hơn đến việc phát triển các hệ thống thanh toán độc lập. Tuy nhiên, các quan chức khẳng định ý tưởng về một đồng tiền chung cho khối không nằm trong chương trình nghị sự.

Bà Tatiana Rosito, một quan chức thuộc Bộ Tài chính Brazil cho biết việc tăng cường sử dụng đồng nội tệ sẽ giúp giảm chi phí thương mại và đưa các quốc gia lại gần nhau hơn. Nhưng bà cũng thừa nhận điều này chỉ khả thi khi có một khối lượng giao dịch và đầu tư đủ lớn.