Nguy cơ tê liệt kéo dài trên biển Hormuz. Ảnh minh họa: Getty Images/TTXVN

Ngày 23/4, căng thẳng leo thang sau khi Iran tấn công 3 tàu gần eo biển Hormuz và bắt giữ 2 tàu khác, cho rằng đây là hành động đáp trả việc Mỹ phong tỏa các cảng biển của Iran cũng như chặn bắt tàu nước này. Các vụ việc xảy ra chỉ một ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố gia hạn thêm 2 tuần lệnh ngừng bắn với Iran.

Iran tuyên bố rõ ràng rằng việc mở lại eo biển Hormuz là “không thể” chừng nào phong tỏa của Mỹ còn tồn tại. Theo Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, một lệnh ngừng bắn chỉ có ý nghĩa khi không bị vi phạm bởi các hành động quân sự như phong tỏa đường biển.

Trong khi đó, Nhà Trắng cho biết Tổng thống Trump không coi việc Iran bắt giữ một số tàu nước ngoài gần eo biển Hormuz là hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn, vì các tàu này không thuộc sở hữu của Mỹ hoặc Israel. Dẫu vậy, phía Mỹ vẫn cáo buộc Iran có hành vi “gây bất ổn an ninh hàng hải”.

Từ giữa tháng 3, các cuộc tấn công đã tạm lắng khi Iran thiết lập kiểm soát hiệu quả khu vực eo biển. Tuy nhiên, ngay cả nguy cơ bị tấn công cũng đủ khiến nhiều tàu thương mại không dám đi qua, buộc một số ít phải sử dụng tuyến đường gần bờ do Iran phê duyệt, kèm theo các yêu cầu nghiêm ngặt về hàng hóa, chủ tàu và thủy thủ đoàn, thậm chí phải nộp phí.

Sự thiếu nhất quán trong các tuyên bố từ phía Iran và Mỹ càng làm gia tăng bất định. Trong khi phía Mỹ đề cập khả năng mở lại hoàn toàn tuyến hàng hải, Iran chỉ nói đến việc mở hạn chế, rồi sau đó lực lượng Vệ binh Cách mạng lại khẳng định eo biển vẫn đóng. Điều này khiến hoạt động vận tải gần như tê liệt, hàng trăm tàu và hàng nghìn thuyền viên bị mắc kẹt.

Song song đó, Mỹ vẫn duy trì phong tỏa hải quân nhằm vào các tàu liên quan đến Iran, thậm chí mở rộng phạm vi kiểm soát ra xa khu vực eo biển.

Trong khi đó, các đánh giá quân sự cho thấy ngay cả khi xung đột chấm dứt, việc khôi phục hoàn toàn hoạt động tại eo biển cũng không thể diễn ra nhanh chóng. Giới chức Mỹ nhận định có thể mất tới 6 tháng để rà phá hết thủy lôi ở eo biển Hormuz, trong khi các công ty vận tải và bảo hiểm cần thêm nhiều tuần để quay lại hoạt động bình thường.

Trước nguy cơ này, Italy đã chuẩn bị triển khai 4 tàu tham gia nhiệm vụ rà phá thủy lôi, trong khuôn khổ một liên minh quốc tế có thể bao gồm nhiều nước châu Âu khác.