Những năm gần đây, ngày càng nhiều người trẻ tìm đến các giá trị văn hóa truyền thống, trong đó có những món đồ chơi Trung thu được làm thủ công. Tại Hà Nội, những chiếc mặt nạ giấy bồi nhiều màu sắc đang trở thành điểm kết nối giữa ký ức Trung thu xưa và sự quan tâm của thế hệ trẻ hôm nay.

* Gìn giữ nghề xưa qua những chiếc mặt nạ giấy bồi

Nằm sâu trong con ngõ số 73 Hàng Than (Ba Đình, Hà Nội) là gia đình của vợ chồng nghệ nhân Đặng Hương Lan và nghệ nhân Nguyễn Văn Hòa, những người đã có gần 50 năm gắn bó với nghề làm mặt nạ giấy bồi, góp phần tạo nên những món đồ chơi Trung thu cho nhiều thế hệ thiếu nhi.

Vật liệu làm nên chiếc mặt nạ được lấy từ những nguyên liệu có sẵn trong tự nhiên như bột củ sắn; giấy cũng được tái chế, tạo nên Tên tác giả

Những chiếc mặt nạ do nghệ nhân làm ra đặc biệt ở chỗ được chế tác thủ công hoàn toàn bằng tay, không sử dụng máy ép công nghiệp. Vật liệu làm nên chiếc mặt nạ được lấy từ những nguyên liệu có sẵn trong tự nhiên như bột củ sắn; giấy cũng được tái chế, tạo nên sản phẩm tương đối lành tính và thân thiện với môi trường.

Quy trình làm ra một chiếc mặt nạ hoàn chỉnh trải qua nhiều công đoạn công phu. Trước hết, nghệ nhân tự tay đắp, nặn khuôn mặt nạ với đủ hình dáng, kích cỡ. Tiếp đó là công đoạn nấu chín bột sắn thành thứ hồ dán sánh mịn, thơm dịu. Khâu bồi giấy đòi hỏi sự khéo léo khi phải quét hồ và dán đúng thứ tự 4 lớp giấy vào khuôn: Lớp đầu tiên là giấy A4, lớp thứ hai và thứ ba là giấy bìa tạo độ cứng, lớp ngoài cùng là giấy học sinh.

Sau khi bồi xong, mặt nạ được tách khỏi khuôn rồi đem phơi nắng từ sáng đến tối hoặc hong khô vài hôm nếu trời mưa để tạo thành lớp phôi trắng vững chắc. Cuối cùng là công đoạn vẽ sơn và phối màu.

Với sự kỳ công và tỉ mỉ trong từng công đoạn, những chiếc mặt nạ giấy bồi của gia đình bà Hương Lan vẫn được nhiều khách hàng tìm mua. Trong mùa Tết Trung thu năm nay, số lượng sản phẩm gia đình bà Hương Lan bán ra đã đạt khoảng 2.000 chiếc, trong đó có cả khách nước ngoài đến mua và ủng hộ.

* Khi người trẻ tìm về ký ức Trung thu xưa

Những năm gần đây, số lượng người trẻ tìm đến gặp hai vợ chồng nghệ nhân để tìm hiểu và trải nghiệm ngày một nhiều. Dù cả hai nghệ nhân đều đã lớn tuổi, không trực tiếp quảng bá trên Internet và các trang mạng xã hội, những chiếc mặt nạ của hai nghệ nhân vẫn được thế hệ trẻ biết đến thông qua nhiều nguồn thông tin, trong đó có truyền miệng.

“Các bạn trẻ nhớ đến cội nguồn nhiều, muốn học hỏi để làm những cái mặt nạ này để quay về nghề truyền thống ông cha mình để lại vì sợ rằng những giá trị ấy sẽ sớm bị mai một bởi thời gian. Là nghệ nhân còn lại duy nhất của phố cổ làm mặt nạ gia truyền, chúng tôi rất trân trọng và hạnh phúc khi được những người trẻ quan tâm và giúp lan tỏa”, bà Đặng Hương Lan chia sẻ.

Thậm chí, nhiều người còn đến xin hai nghệ nhân truyền nghề nhưng đa phần bị từ chối do bà Hương Lan muốn đảm bảo chất lượng của thương hiệu mình đã xây dựng gần nửa thế kỷ. “Tôi chỉ ưng duy nhất một bạn nhà báo đã theo đuổi tình yêu với những chiếc mặt nạ nhà tôi gần 20 năm. Sau này khi không còn sức khỏe nữa, chúng tôi cũng yên tâm vì biết cái nghề của mình đã được truyền lại”, bà Hương Lan cho biết.

Xuất thân từ ngành Việt Nam học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, Nguyễn Khương Châu Anh (20 tuổi) bày tỏ sự yêu thích với những chiếc mặt nạ sặc sỡ sắc màu: “Mỗi sản phẩm đều như chứa đựng cái hồn trong đó, điều này làm em rất ấn tượng vì cảm giác như mình một lần nữa được chạm vào tuổi thơ với các siêu anh hùng, nhân vật cổ tích và thần thoại. Nhiều người hay bảo Gen Z chuộng những thứ nhanh và mới nhưng em thấy thế hệ mình lại có một nỗi hoài niệm rất lớn với những giá trị cũ. Tìm đến các sản phẩm truyền thống với người trẻ chúng em giống như một cách tiếp sức thầm lặng, để những nét đẹp văn hóa này không bị lãng quên giữa dòng chảy hiện đại”.

Chung suy nghĩ, bạn Nguyễn Hương Giang (20 tuổi) đến từ Hà Tây cho rằng, tiếp cận với đồ chơi Trung thu truyền thống còn là cách để nhớ về tuổi thơ: “Với em, Trung thu bây giờ có phần hơi ồn ào và công nghiệp quá. Em vẫn thích cảm giác Trung thu xưa hơn, lúc cả xóm tíu tít quanh mâm cỗ và trẻ con cầm đồ chơi chạy khắp ngõ. Những món đồ chơi truyền thống tuy giản dị, không rực rỡ bắt mắt bằng đồ chơi hiện đại nhưng lại có sự ấm áp của bàn tay con người làm ra. Tìm về những thứ mộc mạc ấy, em mới thực sự cảm nhận được trọn vẹn tinh thần Trung thu mà bấy lâu nay cứ mải miết đi tìm giữa phố xá nhộn nhịp”.

Trong bối cảnh các loại đồ chơi hiện đại ngày càng đa dạng, việc người trẻ tìm đến những món đồ chơi Trung thu truyền thống cho thấy những sản phẩm thủ công và các giá trị văn hóa gắn với ký ức Trung thu vẫn đang được quan tâm trong đời sống đương đại. Đây cũng là một trong những cách để những giá trị truyền thống tiếp tục được biết đến và trao truyền giữa các thế hệ./.