Các container hàng hóa của hãng vận tải Trung Quốc COSCO tại cảng Long Beach, bang California, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Tuy nhiên, chỉ sau đó ít lâu, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã phát đi những tín hiệu cởi mở, để ngỏ khả năng về một thỏa thuận nhằm hạ nhiệt cuộc đối đầu thương mại này. 

Diễn biến bắt đầu vào ngày 10/10, khi Tổng thống Trump, trong một động thái được cho là đáp trả việc Trung Quốc công bố các biện pháp kiểm soát xuất khẩu mới đối với đất hiếm, tuyên bố sẽ áp mức thuế lên tới 100% đối với hàng hóa Trung Quốc và hạn chế xuất khẩu một số phần mềm quan trọng của Mỹ. Các biện pháp này dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/11.

Phản ứng trước lời cảnh báo này, thị trường chứng khoán Phố Wall đã chao đảo, với chỉ số Dow Jones sụt giảm gần 900 điểm, thổi bay khoảng 2.000 tỷ USD giá trị vốn hóa.

Về phần mình, Trung Quốc đã có những phản ứng mạnh mẽ. Bộ Thương mại Trung Quốc ngày 12/10 ra tuyên bố, khẳng định "việc tùy tiện đe dọa bằng thuế quan cao không phải là cách hành xử đúng đắn" và đổ lỗi cho Mỹ đã làm gia tăng căng thẳng. Người phát ngôn của Bộ Thương mại Trung Quốc nhấn mạnh: "Lập trường của Trung Quốc về chiến tranh thương mại là nhất quán. Chúng tôi không muốn, nhưng cũng không sợ nó. Nếu Mỹ nhất quyết đi sai đường, Trung Quốc chắc chắn sẽ có các biện pháp kiên quyết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình".

Trung Quốc cũng bảo vệ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm của mình, cho rằng đây là những quy định hợp pháp, "không phải là lệnh cấm xuất khẩu" và các doanh nghiệp tuân thủ quy định cho mục đích dân sự vẫn sẽ được cấp phép. Đồng thời, Trung Quốc cáo buộc Mỹ áp dụng "tiêu chuẩn kép", chỉ ra việc Mỹ trước đó đã đưa các công ty Trung Quốc vào danh sách đen thương mại và thu các loại phí cảng đối với tàu thuyền liên quan đến Trung Quốc. 

Tuy nhiên, cùng ngày 12/10, giọng điệu từ phía Mỹ đã có phần hạ nhiệt đáng kể, dường như nhằm trấn an các thị trường đang hoảng loạn. Trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Trump viết: "Đừng lo lắng về Trung Quốc, mọi chuyện rồi sẽ ổn thôi".

Trong một cuộc phỏng vấn cùng ngày trên Fox News, Phó Tổng thống JD Vance đã kêu gọi Trung Quốc "lựa chọn con đường lý trí". Ông miêu tả tình hình hiện tại là "một vũ điệu tinh tế" và khẳng định Tổng thống Trump "nắm giữ nhiều quân bài hơn" nếu cuộc chiến thương mại kéo dài. Ông Vance cũng cho biết, Mỹ sẵn sàng hợp tác nếu Trung Quốc thể hiện thiện chí.

Đáng chú ý, Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) Jamieson Greer tiết lộ rằng sau khi Trung Quốc công bố các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, phía Mỹ đã liên hệ để thực hiện một cuộc điện đàm nhưng Trung Quốc đã "trì hoãn". Ông Greer cũng bày tỏ hy vọng thị trường sẽ bình tĩnh trở lại trong tuần này vì đến ngày 1/11 các biện pháp thuế quan mới mới có hiệu lực.

Các chuyên gia kinh tế từ ngân hàng Goldman Sachs nhận định, những diễn biến gần đây cho thấy một loạt kịch bản có thể xảy ra. Kịch bản có khả năng nhất là cả hai bên sẽ lùi bước khỏi các chính sách cứng rắn nhất và những cuộc đàm phán sẽ dẫn đến việc tiếp tục tạm dừng leo thang thuế quan. Tuy nhiên, rủi ro về một cuộc chiến thương mại toàn diện với việc tái áp đặt các mức thuế cao vẫn hiện hữu.

Trong những tuần tới, thế giới sẽ dõi theo liệu hai nền kinh tế lớn nhất thế giới có tìm được lối thoát cho những bất đồng hay sẽ tiếp tục đẩy nhau vào một cuộc đối đầu thương mại không có hồi kết. Khả năng về một cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) tại Hàn Quốc vào cuối tháng này vẫn còn để ngỏ.