Động thái này được giới quan sát đánh giá là nỗ lực nhằm thiết lập lại áp lực thuế quan, sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ công cụ thuế quan cốt lõi của ông Trump hồi tháng trước.

Cụ thể, Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) Jamieson Greer thông báo chính quyền đang mở một cuộc điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, tập trung vào tình trạng dư thừa công suất công nghiệp mang tính cấu trúc tại 16 nền kinh tế đối tác.

Trong danh sách các đối tác bị nhắm tới có Liên minh châu Âu (EU), Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Mexico, Singapore, Thụy Sĩ, Thái Lan, Malaysia, Campuchia, Indonesia, Bangladesh. Đáng chú ý, Canada - đối tác thương mại lớn thứ hai của Mỹ - không nằm trong danh sách này.

Ông Greer giải thích cuộc điều tra sẽ nhắm vào các nền kinh tế có dấu hiệu phát triển năng lực sản xuất "không gắn liền với nhu cầu thực tế của thị trường trong nước và toàn cầu". USTR sẽ thu thập bằng chứng thông qua các chỉ số như thặng dư thương mại kéo dài, tình trạng dư thừa hoặc chưa sử dụng hết công suất sản xuất, các khoản trợ cấp chính phủ, hoạt động phi thương mại của doanh nghiệp nhà nước, cùng các hành vi kìm hãm tiền lương của lao động trong nước và thao túng tiền tệ.

Quy trình điều tra được cam kết diễn ra công khai và minh bạch. USTR sẽ mở cổng tiếp nhận ý kiến đóng góp từ công chúng đến ngày 15/4 và dự kiến tổ chức các phiên điều trần vào khoảng ngày 5/5.

Bên cạnh vấn đề dư thừa công suất, ông Greer cho biết dự kiến vào ngày 12/3 (giờ địa phương), Mỹ sẽ khởi xướng cuộc điều tra thứ hai cũng theo Mục 301. Cuộc điều tra này sẽ tác động tới khoảng 60 đối tác thương mại, tập trung vào việc liệu các quốc gia này có ban hành và thực thi luật cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức hay không.

Đại diện USTR nhấn mạnh cuộc điều tra này không nhắm vào điều kiện nội bộ của các nước, mà tập trung vào các chính sách đối ngoại của họ trong việc ngăn chặn hàng hóa vi phạm tiêu chuẩn lao động.

Các cuộc điều tra mới nhất diễn ra chỉ vài tuần sau khi Tòa án Tối cao Mỹ ngày 20/2 phán quyết rằng việc Tổng thống Trump sử dụng Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp thuế trả đũa đối với hầu hết các quốc gia là vượt quá thẩm quyền.

Ngay sau phán quyết đó, ông Trump đã áp đặt mức thuế toàn cầu 10% mới theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Tuy nhiên, mức thuế "chữa cháy" này chỉ có hiệu lực trong 150 ngày (hết hạn vào tháng 7/2026) trừ khi được Quốc hội gia hạn. Do đó, USTR đang nỗ lực hoàn tất các cuộc điều tra theo Mục 301 và đề xuất các biện pháp xử lý trước khi thời hạn 150 ngày kết thúc.

Động thái mới nhất của chính quyền Tổng thống Trump diễn ra ngay trước thềm cuộc gặp dự kiến giữa Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và người đồng cấp Trung Quốc tại Paris, Pháp trong tuần này. Đây được xem là cuộc họp chuẩn bị cho hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh vào cuối tháng 3/2026./.