Dù sở hữu vùng nguyên liệu cây ăn trái quy mô lớn và đang bước vào giai đoạn thu hoạch cao điểm, hoạt động xuất khẩu sầu riêng, mít của tỉnh Đồng Tháp đang đối mặt với nhiều khó khăn, trong đó nổi lên là “điểm nghẽn” về năng lực kiểm nghiệm chất lượng phục vụ xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc.

*Giá nông sản chủ lực bấp bênh

Những ngày cuối tháng 3, giá sầu riêng và mít trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp bất ngờ giảm sâu, khiến cả nhà vườn lẫn thương lái rơi vào thế bị động; nhiều trường hợp thiệt hại do đã giao dịch, đặt cọc ở mức giá cao trước đó. Thời điểm đó, sầu riêng Thái loại xô chỉ khoảng 70.000-75.000 đồng/kg, Ri 6 từ 50.000-55.000 đồng/kg.

Theo nhà vườn, nguyên nhân khiến giá sầu riêng giảm mạnh là do phòng test quá tải. Mít, sầu riêng phải xếp hàng mấy trăm container chờ đến lượt test đến nỗi hư hỏng buộc phải quay về. Ngoài ra, thị trường xuất khẩu, đặc biệt là Trung Quốc đang siết chặt các quy định như mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kiểm soát dư lượng chất cấm. Điều này buộc toàn bộ chuỗi sản xuất phải nâng cao chất lượng nếu muốn duy trì thị trường.

Đến ngày 10/4, giá sầu riêng đã tăng trở lại, điển hình như sầu riêng Thái loại A khoảng 120.000 đồng/kg, mua tại vườn khoảng 100.000 đồng/kg; Ri6 ở mức 80.000–82.000 đồng/kg, mua tại vườn 65.000–67.000 đồng/kg tùy chất lượng; Musang King khoảng 120.000–125.000 đồng/kg tại kho. Tuy nhiên, khi bước vào chính vụ, nguồn cung tăng mạnh nên giá khó duy trì ở mức cao. Riêng mít vẫn ở mức thấp, chỉ từ 7.000–10.000 đồng/kg.

Việc giá các mặt hàng nông sản biến động thất thường khiến nông dân bất an, nhất là khi thời điểm thu hoạch chính vụ sắp bắt đầu. Ông Dương Văn Đây, nông dân trồng 2 ha sầu riêng tại xã Ngũ Hiệp cho biết, vườn của gia đình còn hơn một tháng nữa mới thu hoạch. Dù khu vực này thường vào vụ sớm hơn Đông Nam Bộ từ 15-20 ngày, ông vẫn lo ngại lợi nhuận sẽ bị ảnh hưởng do giá cả biến động.

Ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đồng Tháp khuyến cáo, nhà vườn không nên thu hoạch khi trái chưa đạt độ chín, dù giá thấp nhưng hàng chất lượng nên vẫn tiêu thụ ổn; đồng thời, cần tuân thủ quy trình canh tác an toàn, sử dụng vật tư nông nghiệp đúng quy định để đảm bảo chất lượng sản phẩm, giữ uy tín thị trường lâu dài.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp, toàn tỉnh hiện có khoảng 134.450 ha cây ăn trái, sản lượng ước đạt hơn 2,5 triệu tấn mỗi năm. Trong đó, sầu riêng với diện tích trên 32.000 ha và mít gần 26.000 ha, là hai loại trái cây chủ lực, đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu nông sản của địa phương. Những năm gần đây, việc mở rộng diện tích và nâng cao chất lượng sản phẩm đã giúp nhiều vùng trồng tại Đồng Tháp từng bước đáp ứng yêu cầu khắt khe của các thị trường nhập khẩu, đặc biệt là Trung Quốc.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp Lê Hà Luân cho hay, cùng với phát triển sản xuất, công tác cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói được tỉnh chú trọng triển khai. Đến nay, Đồng Tháp có hơn 1.144 vùng trồng cây ăn trái được cấp mã số phục vụ xuất khẩu (2.755 mã số), với diện tích trên 51.000 ha và 462 mã số cơ sở đóng gói.

Riêng sầu riêng có 350 mã số vùng trồng, với diện tích 13.680 ha, sản lượng 287.825 tấn; mít có 180 mã số vùng trồng, với diện tích hơn 6.000 ha, sản lượng hơn 182.000 tấn. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để đảm bảo truy xuất nguồn gốc và tuân thủ quy định của nước nhập khẩu.

Trong thời gian qua, công tác thiết lập và mở rộng diện tích vùng trồng được cấp mã số phục vụ xuất khẩu được các địa phương, tổ chức và cá nhân quan tâm triển khai.

Tuy nhiên, công tác giám sát sau cấp mã số tại một số nơi chưa thường xuyên; việc ứng dụng chuyển đổi số còn hạn chế. Các phần mềm quản lý như Farm Diary, Packing House chưa được triển khai rộng rãi do hạn chế về năng lực công nghệ và thiết bị.

Ngoài ra, chưa có chế tài đủ mạnh đối với vi phạm trong quản lý mã số vùng trồng; tình trạng gian lận nguồn gốc vẫn xảy ra, tiềm ẩn nguy cơ bị cảnh báo hoặc tạm dừng mã số từ phía nhập khẩu...

*Nâng cao năng lực kiểm nghiệm

Thực tế cho thấy, khó khăn lớn nhất hiện nay lại không nằm ở sản xuất hay mã số vùng trồng, mà tập trung ở khâu kiểm nghiệm chất lượng- điều kiện bắt buộc để trái cây được thông quan vào thị trường Trung Quốc.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp Lê Hà Luân, hiện nay trên địa bàn tỉnh có 3 phòng kiểm nghiệm thuộc khối nhà nước gồm: Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng và Dịch vụ khoa học công nghệ (đang hoàn thiện hồ sơ đề nghị chỉ định); Viện Cây ăn quả miền Nam (đã có thiết bị kiểm tra Cadimi nhưng chưa có thiết bị kiểm tra Vàng O); Phòng kiểm nghiệm thuộc Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp (chưa được đầu tư thiết bị kiểm tra Cadimi và Vàng O). Ngoài ra,  trong năm 2026, dự kiến có khoảng 3 doanh nghiệp đang đầu tư phòng kiểm nghiệm phục vụ kiểm tra chất lượng trái cấy xuất khẩu trên địa bàn tỉnh.

Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay chưa có phòng kiểm nghiệm nào trên địa bàn tỉnh được phía Hải quan Trung Quốc (GACC) phê duyệt phục vụ kiểm nghiệm xuất khẩu trái cây sang thị trường Trung Quốc. Trong đó, Công ty TNHH Green Farm Vina đã gửi hồ sơ sang phía Trung Quốc và hiện đang chờ xem xét phê duyệt; Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng và Dịch vụ khoa học công nghệ thuộc Sở Khoa học và Công nghệ là đơn vị có điều kiện thuận lợi nhất để đầu tư hoàn thiện năng lực kiểm nghiệm Cadimi và Vàng O, phục vụ đồng thời cho quản lý nhà nước và hoạt động xuất khẩu trái cây của địa phương.

Hiện nay, trên phạm vi cả nước có khoảng 20 phòng kiểm nghiệm được phía Trung Quốc phê duyệt; trong đó, có 13 cơ sở thực hiện kiểm nghiệm Cadimi và 17 cơ sở thực hiện kiểm nghiệm vàng O. Nhưng thời gian gần đây, do tỷ lệ phát hiện Cadimi tăng và phía Trung Quốc tăng cường hậu kiểm, nhiều phòng kiểm nghiệm ngoài tỉnh trở nên thận trọng, hạn chế tiếp nhận mẫu từ khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo phản ánh của doanh nghiệp và cơ sở đóng gói xuất khẩu, trong thời gian từ ngày 10/3 đến 25/3/2026, số lượng đơn vị tiếp nhận mẫu kiểm nghiệm Cadimi phục vụ xuất khẩu giảm mạnh. Đến thời điểm cuối tháng 3/2026, chỉ còn 1 đơn vị tiếp nhận mẫu kiểm nghiệm do các phòng kiểm nghiệm khác quá tải hoặc tạm dừng tiếp nhận mẫu.

Bên cạnh đó, do chưa chủ động được năng lực kiểm nghiệm tại địa phương, doanh nghiệp phải đăng ký kiểm nghiệm với các phòng kiểm nghiệm tại nhiều địa phương khác nhau như Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Hải Phòng, Hà Nội... Tùy theo từng thời điểm và khả năng tiếp nhận mẫu của các phòng kiểm nghiệm, doanh nghiệp phải đăng ký lịch kiểm nghiệm trước từ 7-10 ngày, trong một số trường hợp, thời gian chờ kết quả kiểm nghiệm kéo dài từ 10-13 ngày, trong khi hàng hóa đã đóng container chờ xuất khẩu, làm phát sinh nguy cơ giảm chất lượng sản phẩm, tăng chi phí lưu bãi và tiềm ẩn rủi ro bị trả hàng.

Trong bối cảnh hiện nay, sầu riêng Thái Lan đang bước vào chính vụ với hệ thống kiểm nghiệm phục vụ xuất khẩu đã được phía Trung Quốc công nhận đầy đủ, quy trình kiểm soát chất lượng đồng bộ và thời gian kiểm nghiệm nhanh hơn, nên một số doanh nghiệp nhập khẩu có xu hướng chuyển đơn hàng sang thị trường Thái Lan, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ tiêu thụ sầu riêng trong nước và giá thu mua tại vùng nguyên liệu.

Ngành nông nghiệp địa phương nhận định, nếu không sớm tháo gỡ “nút thắt” kiểm nghiệm, nguy cơ ùn ứ hàng hóa, giảm giá thu mua tại vườn trong cao điểm thu hoạch là rất lớn. Không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp xuất khẩu, vấn đề này còn tác động trực tiếp đến thu nhập của nông dân và sự ổn định của vùng nguyên liệu.

Trước tình hình đó, Đồng Tháp kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm việc với phía Trung Quốc để đẩy nhanh tiến độ phê duyệt các phòng kiểm nghiệm đủ điều kiện, đặc biệt là các đơn vị đang hoàn thiện hồ sơ tại địa phương (Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng và Dịch vụ khoa học công nghệ và Công ty TNHH Green Farm Vina), nhằm sớm bổ sung năng lực kiểm nghiệm Cadimi và Vàng O phục vụ xuất khẩu trái cây của tỉnh và khu vực. Đồng thời, xem xét mở rộng danh sách các phòng kiểm nghiệm được công nhận nhằm giảm áp lực cho hệ thống hiện có.

Bên cạnh đó, tỉnh cũng đề xuất nghiên cứu cơ chế đánh giá hậu kiểm theo hướng linh hoạt hơn, tránh áp dụng biện pháp đình chỉ đối với các sai lệch đơn lẻ, qua đó tạo điều kiện cho các phòng kiểm nghiệm yên tâm tiếp nhận mẫu. Việc ban hành hướng dẫn thống nhất về quy trình kiểm nghiệm cũng được cho là cần thiết để hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn cao điểm thu hoạch.

Về lâu dài, Đồng Tháp xác định cần chủ động đầu tư nâng cấp năng lực kiểm nghiệm tại chỗ, trước mắt là hoàn thiện điều kiện cho Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng và Dịch vụ khoa học công nghệ nhằm sớm chủ động năng lực kiểm nghiệm phục vụ xuất khẩu trái cây trên địa bàn tỉnh, góp phần tháo gỡ điểm nghẽn kỹ thuật trong hoạt động xuất khẩu sầu riêng, mít sang thị trường Trung Quốc trong thời gian tới.