Việc chuyển từ thuế khoán sang cơ chế tự kê khai đang khiến nhiều hộ kinh doanh băn khoăn khi phải thích ứng với yêu cầu mới về sổ sách, chứng từ và xác định doanh thu. Không ít ý kiến cho rằng khoảng cách giữa quy định và thực tiễn triển khai vẫn còn lớn, đặc biệt với các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, ít kinh nghiệm kế toán.

Tại tọa đàm “Cầm tay chỉ việc: Hộ kinh doanh tuân thủ pháp luật thuế”, do Thuế TP. Hồ Chí Minh phối hợp với Báo Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh tổ chức ngày 10/4, bà Ngọc Dung, chủ một hộ kinh doanh dịch vụ cho biết, bà gặp nhiều áp lực khi tiếp cận quy định mới. Bà lo ngại việc không rành chuyên môn kế toán có thể dẫn đến những sai sót pháp lý và bị xử phạt nặng.

Theo bà Dung, doanh thu hiện tại của hộ kinh doanh dưới ngưỡng 500 triệu đồng/ năm, nhưng dự kiến sẽ vượt ngưỡng trong năm nay, kéo theo nghĩa vụ thuế phức tạp hơn. Bà đã chủ động mở tài khoản ngân hàng riêng và ghi chép sổ sách, song khi áp dụng thực tế vẫn phát sinh nhiều khó khăn.

Một trong những vướng mắc lớn là quản lý dòng tiền, đặc biệt với các khoản tiền khách hàng chuyển kèm tiền tip cho nhân viên. “Khách chuyển vào tài khoản cả tiền dịch vụ lẫn tiền tip, sau đó tôi chuyển lại hết cho nhân viên. Tôi lo khi cơ quan thuế kiểm tra sẽ thấy số tiền vào lớn hơn doanh thu kê khai và hiểu nhầm”, bà Dung nêu.

Ngoài ra, bà cũng cho rằng chi phí thuê dịch vụ kế toán là gánh nặng đối với hộ kinh doanh nhỏ, trong khi tự thực hiện lại thiếu tự tin về độ chính xác. Nhiều chủ hộ có tâm lý e ngại, thậm chí cân nhắc việc dừng kinh doanh vì sợ các khoản phạt được lan truyền trên mạng xã hội.

Trước những quy định mới được ban hành, nhiều hộ kinh doanh như bà Dung mong muốn nhận được những lưu ý cụ thể từ cơ quan chức năng. Trả lời các băn khoăn, đại diện cơ quan thuế cho biết hộ kinh doanh phải ghi nhận đầy đủ doanh thu phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh làm căn cứ xác định nghĩa vụ thuế.

Liên quan đến các khoản tiền tip, cơ quan thuế lưu ý cần xác định theo bản chất khoản thu. Nếu là khoản mang tính tiền công, tiền lương hoặc hoa hồng thì phải kê khai thuế. Ngược lại, nếu là khoản tự nguyện, không bắt buộc thì không nhất thiết phải tính vào thu nhập chịu thuế, song vẫn cần xem xét cụ thể từng trường hợp.

Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Văn Thành, Phó trưởng Thuế TP. Hồ Chí Minh cho biết, việc chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai là một phần trong lộ trình cải cách và hiện đại hóa công tác quản lý thuế.

Theo ông Thành, từ năm 2023 - 2024, Thuế TP. Hồ Chí Minh đã triển khai nhiều giải pháp như xây dựng phần mềm hỗ trợ kê khai trên thiết bị thông minh, cụ thể là ứng dụng eTax Mobile giúp người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ ngay trên điện thoại di động. Bên cạnh đó, ngành thuế đã xây dựng cơ sở dữ liệu và chuẩn hóa toàn bộ mã số thuế của hộ kinh doanh trên toàn quốc để sẵn sàng cho việc chuyển đổi phương pháp thuế.

Đáng chú ý, Thuế TP. Hồ Chí Minh cũng đã ký kết với các nhà cung cấp giải pháp, ngân hàng và đại lý thuế để đồng hành cùng người dân. Cơ quan thuế cũng đã có 60 ngày cao điểm hỗ trợ và dự kiến trong năm 2026 sẽ tiếp tục có 30 ngày tập trung hướng dẫn hộ kinh doanh kê khai, nộp thuế.

Tuy nhiên, lãnh đạo cơ quan thuế cũng thừa nhận do thói quen kinh doanh nhỏ lẻ và hạn chế trong tiếp cận công nghệ, nhiều hộ kinh doanh vẫn còn e ngại khi chuyển đổi, đặc biệt liên quan đến chi phí tuân thủ và yêu cầu về sổ sách, chứng từ.

“Bước đầu, hộ kinh doanh thường e ngại trong việc chuyển đổi từ phương pháp khoán sang kê khai cũng như các chi phí tuân thủ. Tuy nhiên, những vấn đề này hiện đã được các nhà cung cấp giải pháp và ngân hàng hỗ trợ tháo gỡ. Về phương pháp chuyển đổi, cách ghi sổ sách, hóa đơn chứng từ, ngành thuế chúng tôi liên tục hỗ trợ để làm sao hộ kinh doanh an tâm trong việc chuyển đổi”, ông Thành cho biết.

Đánh giá tổng thể, lãnh đạo Thuế TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh việc chuyển đổi từ phương pháp khoán sang kê khai không phải là gánh nặng chi phí mà là xu hướng tất yếu, hướng tới minh bạch hóa tài chính và tạo nền tảng pháp lý an toàn cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Đồng thời, quá trình này góp phần nâng cao hiệu quả đóng góp của khu vực hộ kinh doanh đối với nền kinh tế.

Trước thực tế nhiều hộ kinh doanh còn hạn chế về năng lực công nghệ và kỹ năng kê khai, cơ quan thuế cho biết sẽ tiếp tục chủ động hỗ trợ, phối hợp với các đơn vị cung cấp giải pháp theo hướng đồng hành, hướng dẫn cụ thể để các hộ có thể kê khai, nộp thuế và tuân thủ quy định một cách thuận lợi.

Thuế TP. Hồ Chí Minh khẳng định sẽ không chỉ dừng lại ở công tác tuyên truyền mà chuyển mạnh sang các hành động thực chất, giúp hộ kinh doanh nhận thức rõ chuyển đổi số là một công cụ hỗ trợ quan trọng trong quá trình hội nhập.

Về dài hạn, cơ quan này hướng tới mục tiêu đưa hộ kinh doanh phát triển theo hướng bền vững, không chỉ là đối tượng thực hiện nghĩa vụ thuế mà trở thành các chủ thể kinh tế có khả năng thích ứng trong môi trường số hóa.

Ở góc độ pháp lý, Luật sư Lê Kiên Lương, Giám đốc Công ty Luật Thiên Hương nhận định, việc chuyển sang cơ chế “tự kê khai, tự chịu trách nhiệm” là xu hướng tất yếu nhằm minh bạch hóa hoạt động kinh doanh.

Tuy nhiên, ông lưu ý hộ kinh doanh cần chủ động chuẩn bị sổ sách, chứng từ, thực hiện hóa đơn điện tử và theo dõi sát ngưỡng doanh thu để tránh rủi ro. Bên cạnh đó, việc tách bạch tài chính cá nhân và kinh doanh, cũng như tính toán các chi phí mới như bảo hiểm xã hội bắt buộc là những yếu tố cần được đưa vào kế hoạch từ sớm.