Các công trình có tuổi đời hơn trăm năm này mang kiến trúc độc đáo, cổ kính, phảng phất hồn quê của vùng đất Nam Bộ.

Theo thống kê, miệt vườn tỉnh Đồng Tháp còn lưu giữ được hơn 48 nhà rường Nam Bộ trên 100 năm tuổi. Những ngôi nhà rộng rãi, nội thất chạm trổ tinh xảo tạo ấn tượng mạnh với du khách. Mỗi ngôi nhà được ví như một tác phẩm nghệ thuật độc đáo, phảng phất hồn quê từ thuở ông cha đi mở cõi.

Nhắc đến nhà cổ ở Đồng Tháp, du khách thường nghĩ đến làng cổ nằm ở xã Cái Bè gồm 7 nhà cổ được xây dựng theo cấu trúc nhà truyền thống Nam Bộ gồm 5 gian, 3 chái hình chữ đinh cùng các hoa văn chạm khắc, trang trí công phu. Làng nhà cổ Đông Hòa Hiệp đã được các nhà nghiên cứu văn hóa đánh giá là một di sản văn hóa quý giá và là cơ sở để tiềm năng du lịch sinh thái phát triển.

Ông Nguyễn Thanh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Cái Bè cho biết: Làng cổ Đông Hòa Hiệp thu hút du khách khám phá những nét kiến trúc cùng hoa văn cổ xưa của Nam Bộ được thể hiện qua những bức hoành, liễn gỗ, kèo cột được chạm khắc công phu mang đậm nét kiến trúc văn hóa nhà vườn với niên đại trên 100 năm. Các ngôi nhà cổ ở đây nằm đan xen với vườn cây ăn trái sum suê, tạo nên vẻ đẹp dân dã nhưng thơ mộng. Ước tính trung bình mỗi năm, làng nhà cổ đón khoảng 100.000 lượt du khách đến tham quan, trong đó hơn 75% khách quốc tế.

Nằm trong khuôn viên rộng hơn 19.000m² và được bao quanh bởi vườn cây ăn trái, nhà cổ của ông Phan Văn Đức ở xã Cái Bè mang lối kiến trúc kết hợp hài hòa giữa văn hóa Nam Bộ và Pháp. Nhà được xây dựng vào năm 1850, trong nhà hiện lưu giữ các cổ vật quý hiếm như 4 cây cột bằng gỗ căm xe; 3 bộ tủ thờ khảm xà cừ; bộ liễn khảm xà cừ; chiếc hộp gỗ khảm hình rồng, bên trong có bản “Sắc phong thần” do Vua Tự Đức ban vào khoảng thời gian từ năm 1848 đến năm 1860; 9 bức tranh tường phác họa khung cảnh làng quê bình dị bên dòng sông...

Cũng tại xã Cái Bè, nhà cổ của ông Lê Quang Xoát được xây dựng đầu thế kỷ XVIII, có diện tích hơn 700m², theo kiến trúc nhà rường của Huế nhưng mang đậm sắc thái Nam Bộ. Ngôi nhà được xây dựng theo kiểu 3 gian 2 chái đôi toàn bằng gỗ quý, mái ngói âm dương trong khuôn viên vườn cây ăn trái rộng 9.215m². Trải qua 6 đời, tuy có một số lần sửa chữa, tu bổ, nhìn bên ngoài như mang dáng dấp của kiến trúc phương Tây, nhưng bên trong ngôi nhà vẫn giữ được nét đặc trưng ban đầu theo lối kiến trúc nhà ở dân gian Nam Bộ.

Đặc biệt, gian ngoài có bộ ván ngựa đôi bằng đá cẩm thạch có tính năng “mát mùa hè, ấm mùa đông”, được nhiều người hỏi mua với giá cao nhưng gia đình không bán. Năm 2014, công trình được công nhận Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp tỉnh và được Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tư vấn phát triển du lịch cộng đồng.

Ngoài làng nhà cổ Đông Hòa Hiệp, khách du lịch trong nước và quốc tế còn tìm đến tham quan ngôi nhà cổ hơn 130 năm tuổi của gia đình anh Nguyễn Hoàng Việt (xã Long Khánh).

Ngôi nhà được khởi công xây dựng vào năm 1890 bởi những người thợ lành nghề đến từ Huế và hoàn thành sau 2 năm. Vật liệu xây dựng ngôi nhà hoàn toàn từ các loại gỗ quý như căm xe, cà chắc, thao lao, gỗ hương... mang đậm nét kiến trúc truyền thống với kiểu 3 gian, 32 cột gỗ lớn, mái lợp ngói âm dương. Toàn bộ các chi tiết kèo, cột, ván vách, bao lam... đều được chạm khắc tinh xảo hoàn toàn thủ công, không sử dụng đinh ốc hay máy móc hiện đại. Bên trong ngôi nhà vẫn còn lưu giữ nhiều di vật có giá trị mà ông bà của anh Việt truyền lại qua các thế hệ, từ liễn đối khảm trai, bàn thờ cẩn ốc xà cừ, bộ lư đồng cho đến những bộ bàn ghế gỗ chạm trổ tinh xảo.

Du khách Nguyễn Long Tuấn, ở Thành phố Hồ Chí Minh, lần đầu khi đến tham quan làng nhà cổ Đông Hòa Hiệp rất thích thú khi nhìn thấy các ngôi nhà cổ có kiến trúc theo kiểu phương Tây với vẻ đa dạng vừa cổ kính, vừa mang chút hiện đại, vẫn giữ được nhiều giá trị kiến trúc truyền thống của người Việt dù đã trải qua nhiều thời gian cùng biến cố lịch sử.

Ông Võ Phạm Tân, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đồng Tháp nhấn mạnh, giá trị nghệ thuật kiến trúc nhà độc đáo ở của cư dân, văn hóa của các ngôi nhà cổ gắn liền với vườn cây ăn trái, sông nước hiền hòa được du khách trong và ngoài nước yêu thích. Hiện nay, Đồng Tháp đã có kế hoạch khảo sát, quy hoạch và phối hợp với chủ nhân các nhà cổ có giải pháp trùng tu, bảo quản, để tăng thêm sức hấp dẫn, thực sự là hình mẫu lý tưởng trong phát triển du lịch sinh thái sông nước gắn với các nhà cổ của du lịch Đồng bằng sông Cửu Long.