“Đòn bẩy lợi ích” cho cuộc đua giảm phát thải mê-tan

Trong bối cảnh khí mê-tan ngày càng được xem là “điểm nóng” của biến đổi khí hậu, việc thu hồi khí rò rỉ không còn đơn thuần là trách nhiệm môi trường mà đang mở ra cơ hội tạo giá trị kinh tế thực sự thông qua tín chỉ các-bon. Đây được xem là bước chuyển lớn, biến hoạt động giảm phát thải từ chi phí bắt buộc thành động lực đầu tư mang tính thị trường.

Mê-tan phát sinh từ nhiều nguồn trong ngành năng lượng. Nguồn ảnh: petrotimes.vn

Khi mỗi tấn mê-tan giảm được đều có giá trị kinh tế

Trong nhiều năm, các hoạt động kiểm soát rò rỉ khí tại ngành dầu khí thường được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ an toàn vận hành và tuân thủ môi trường. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của thị trường tín chỉ các-bon toàn cầu, cách tiếp cận này đang thay đổi nhanh chóng. Ngày càng nhiều quốc gia và doanh nghiệp xem việc cắt giảm phát thải khí nhà kính không chỉ là nghĩa vụ mà còn là cơ hội tạo ra tài sản tài chính mới.

Đặc biệt, đối với khí mê-tan, loại khí nhà kính có khả năng làm nóng toàn cầu mạnh hơn nhiều lần so với CO₂ trong giai đoạn ngắn hạn thì giá trị kinh tế của việc giảm phát thải đang ngày càng được chú ý. Mê-tan phát sinh từ nhiều nguồn trong ngành năng lượng như khai thác dầu khí, vận chuyển khí, hệ thống nén khí và khai thác than hầm lò. Không ít điểm rò rỉ nhỏ tồn tại trong thời gian dài có thể gây thất thoát tài nguyên đáng kể và làm gia tăng lượng khí nhà kính phát tán vào khí quyển.

Trước đây, nhiều doanh nghiệp còn e ngại đầu tư cho công nghệ giảm phát thải do chi phí ban đầu cao và thời gian hoàn vốn kéo dài. Tuy nhiên, sự hình thành của thị trường tín chỉ các-bon đang tạo ra động lực tài chính mới. Theo cơ chế này, lượng khí nhà kính được cắt giảm hoặc thu hồi thành công có thể được quy đổi thành tín chỉ các-bon để giao dịch trên thị trường. Điều đó đồng nghĩa mỗi tấn mê-tan được ngăn chặn phát thải đều có thể trở thành tài sản mang giá trị kinh tế.

Đối với doanh nghiệp năng lượng, đây là thay đổi rất lớn trong tư duy đầu tư. Thay vì coi giảm phát thải là “chi phí môi trường”, doanh nghiệp có thể xem đây là hoạt động tạo doanh thu bổ sung và nâng cao giá trị thương hiệu. Các chuyên gia nhận định, thị trường các-bon đang dần tạo ra cơ chế “vận hành bằng lợi ích”, nơi động lực kinh tế thúc đẩy doanh nghiệp chủ động đầu tư vào công nghệ xanh thay vì chỉ dựa vào áp lực hành chính.

Từ trách nhiệm môi trường đến chiến lược tài chính dài hạn

Trong bối cảnh toàn cầu thúc đẩy chuyển đổi xanh, tín chỉ các-bon đang trở thành một phần quan trọng của chiến lược phát triển doanh nghiệp năng lượng. Nhiều thị trường lớn hiện yêu cầu ngày càng cao về minh bạch phát thải trong chuỗi cung ứng. Các tiêu chuẩn ESG (bộ tiêu chuẩn đo lường các yếu tố liên quan đến phát triển bền vững và ảnh hưởng của doanh nghiệp đối với cộng đồng), cơ chế điều chỉnh biên giới các-bon (CBAM) hay quy định kiểm kê khí nhà kính đang tạo áp lực buộc doanh nghiệp phải giảm phát thải nhanh hơn. Điều này khiến thị trường tín chỉ các-bon không chỉ là công cụ môi trường mà còn là yếu tố cạnh tranh của doanh nghiệp trong tương lai.

Một số quốc gia hiện đã đưa giảm phát thải mê-tan vào nhóm ưu tiên của thị trường tín chỉ các-bon do hiệu quả khí hậu rõ rệt mà loại khí này mang lại. Các dự án thu hồi khí rò rỉ hoặc tận dụng mê-tan để sản xuất điện đang được nhiều tổ chức tài chính và quỹ đầu tư xanh quan tâm.

Một trong những lợi ích lớn nhất của thị trường các-bon là tạo dòng tiền tái đầu tư cho công nghệ sạch. Khi doanh nghiệp bán được tín chỉ các-bon từ hoạt động giảm phát thải, nguồn tài chính thu được có thể tiếp tục đầu tư cho các dự án môi trường mới. Đối với ngành dầu khí và năng lượng, điều này đặc biệt quan trọng bởi phần lớn công nghệ giảm mê-tan hiện nay đều cần chi phí đầu tư khá lớn. Nếu không có cơ chế tài chính phù hợp, nhiều doanh nghiệp sẽ khó mạnh dạn triển khai trên diện rộng.

Tại Việt Nam, quá trình xây dựng thị trường các-bon trong nước cũng đang được thúc đẩy theo lộ trình chuyển đổi xanh quốc gia. Nhiều chuyên gia cho rằng đây sẽ là cơ hội quan trọng để ngành năng lượng tiếp cận thêm nguồn lực tài chính phục vụ mục tiêu giảm phát thải. Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, thị trường tín chỉ các-bon được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những công cụ quan trọng thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ và giảm phụ thuộc vào mô hình phát triển phát thải cao.

Từ các hệ thống thu hồi khí rò rỉ đến công nghệ giám sát phát thải bằng AI, nhiều giải pháp môi trường giờ đây không chỉ mang ý nghĩa bảo vệ khí hậu mà còn gắn với cơ hội tài chính mới. Khi mỗi tấn mê-tan được cắt giảm đều có thể tạo ra giá trị kinh tế, quá trình giảm phát thải sẽ không còn đơn thuần là áp lực tuân thủ mà dần trở thành động lực phát triển của doanh nghiệp trong nền kinh tế xanh tương lai.