Trong bối cảnh các yêu cầu về môi trường - xã hội - quản trị (ESG), minh bạch chuỗi cung ứng và phát triển bền vững ngày càng trở thành tiêu chuẩn quan trọng của thương mại toàn cầu, doanh nghiệp sản xuất Việt Nam đang chịu áp lực lớn phải chuyển đổi để thích ứng. Tuy nhiên, đây cũng được xem là cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế.

Nhận định trên được các chuyên gia đưa ra tại Hội nghị “Chuyển đổi xanh trong sản xuất công nghiệp trước những thách thức mới” do Công ty Dịch vụ Quảng cáo và Triển lãm Minh Vi phối hợp với một số hiệp hội ngành hàng tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh, ngày 12/5.

Ông Nguyễn Xuân Hoà, Tổng Thư ký Hiệp hội Sơn – Mực in Việt Nam cho biết: Ngành sơn và mực in đang chịu tác động lớn từ các yêu cầu quốc tế liên quan đến ESG như giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và minh bạch chuỗi cung ứng. Áp lực chuyển đổi không chỉ đến từ các quy định kỹ thuật đặc thù hay yêu cầu sử dụng nguyên liệu thân thiện môi trường mà còn từ yêu cầu ngày càng cao của khách hàng quốc tế về chất lượng và trách nhiệm môi trường, đặc biệt là sơn phủ nội thất và mực in bao bì thực phẩm. Bên cạnh đó, doanh nghiệp hiện cũng đối mặt nhiều khó khăn như biến động giá nguyên vật liệu, áp lực cạnh tranh về giá và yêu cầu đầu tư đổi mới công nghệ để đáp ứng tiêu chuẩn xanh. Đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đây là thách thức không đơn giản.

Dù vậy, ông Nguyễn Xuân Hoà cho rằng, chuyển đổi xanh không còn là xu hướng mang tính lựa chọn mà đã trở thành điều kiện cần để doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu và phát triển bền vững dài hạn. Điều quan trọng hiện nay không phải chuyển đổi nhanh đến đâu mà là bắt đầu như thế nào phù hợp với nguồn lực và lộ trình thực tế của doanh nghiệp.

Mặt khác, một bộ phận doanh nghiệp hiện vẫn còn mơ hồ về ESG và lợi ích dài hạn của việc thực hành ESG nên không ít trường hợp triển khai mang tính hình thức, chỉ nhằm mục đích marketing. Vì vậy, cơ quan truyền thông cần đẩy mạnh tuyên truyền để doanh nghiệp hiểu đúng bản chất và hành động thực chất hơn.

Ông Phạm Hoài Trung, Phó Chủ tịch Hiệp hội Chuyển đổi Xanh Việt Nam phân tích: Việt Nam là quốc gia có tỷ trọng xuất khẩu lớn sang các thị trường như EU, Trung Đông, Hoa Kỳ và khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Hiện nay, các thị trường này đều đặt ra yêu cầu khắt khe về ESG, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững đối với hàng hóa nhập khẩu.

“ESG hiện không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc từ phía người mua hàng, tổ chức tín dụng và cả trong hoạt động mua bán – sáp nhập doanh nghiệp (M&A); trong đó, giảm phát thải khí nhà kính là nội dung xuyên suốt và quan trọng nhất bởi mọi hoạt động sản xuất đều để lại “dấu chân carbon”, ông Phạm Hoài Trung nhấn mạnh.

Để thực hành ESG hiệu quả, doanh nghiệp cần xác định rõ hiện trạng phát thải, nhận diện các “điểm nóng” phát thải khí nhà kính để xây dựng giải pháp phù hợp với bối cảnh hoạt động. Đồng thời, doanh nghiệp cần thiết lập hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm tra phát thải theo tiêu chuẩn quốc tế ngay từ đầu.

Theo ông Phạm Hoài Trung, doanh nghiệp hiện không còn chỉ đặt câu hỏi “Tại sao phải làm ESG?” mà đã chuyển sang quan tâm “Làm gì?”, “Làm như thế nào?” và “Chi phí bao nhiêu?”. Vì vậy, vai trò của các tổ chức hỗ trợ, hiệp hội ngành nghề là giúp doanh nghiệp xây dựng lộ trình phù hợp, tiết kiệm chi phí và đáp ứng chuẩn mực quốc tế.

Chuyên gia cũng cho rằng, doanh nghiệp nhỏ và vừa không nên quá lo ngại khi triển khai ESG. Do quy mô tác động nhỏ hơn, việc quản lý phát thải, lao động hay trách nhiệm xã hội sẽ đơn giản hơn so với các tập đoàn lớn có nhiều nhà máy và hàng chục nghìn lao động. Trong ESG có khái niệm “mức độ trưởng thành ESG”, phản ánh khả năng quản trị rủi ro và duy trì chuỗi cung ứng bền vững của doanh nghiệp. Vì vậy, doanh nghiệp cần xác định rõ khách hàng, đối tác và các bên liên quan để xây dựng chiến lược phù hợp ngay từ đầu.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Đình Quyền, chuyên gia tư vấn ESG khuyến nghị: Để triển khai ESG hiệu quả, doanh nghiệp cần xác định rõ vị trí hiện tại và mục tiêu giảm phát thải muốn hướng tới. Khi xác định được mục tiêu, doanh nghiệp mới có thể xây dựng lộ trình thực hiện cụ thể.

Ông Nguyễn Đình Quyền cho rằng, ban đầu doanh nghiệp có thể phải đầu tư một khoản chi phí nhất định cho chuyển đổi ESG nhưng đó không phải là chi phí mất đi mà sẽ tạo ra giá trị lâu dài về sau. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp đã tạo ra lợi nhuận từ hoạt động ESG, cụ thể là áp dụng quy trình quản lý và cắt giảm phát thải với giá trị có thể đạt từ 10-60 USD/tấn CO2 giảm phát thải.

Một trong những điển hình về thực hành ESG ngành nông nghiệp là chuyển đổi quy trình canh tác cây hồ tiêu ở Tây Nguyên. Thông qua các giải pháp kỹ thuật, nông dân trồng tiêu đã giảm được 40% chi phí phân bón, lượng phát thải của sản phẩm hồ tiêu giảm đáng kể, doanh nghiệp xuất khẩu đáp ứng tiêu chuẩn của EU và có lợi thế cạnh tranh vượt trội so với các doanh nghiệp khác.

Theo các chuyên gia, doanh nghiệp nên ưu tiên tự giảm phát thải thay vì phụ thuộc vào mua tín chỉ carbon. Việc thực hành ESG không chỉ giúp tối ưu chi phí sản xuất mà còn mở rộng thị trường, nâng cao giá trị hàng hóa và khả năng tiếp cận khách hàng quốc tế.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, khách hàng hiện nay không còn quá quan tâm quy mô doanh nghiệp mà chú trọng năng lực đáp ứng tiêu chuẩn và tính bền vững của sản phẩm. Trong 5 năm tới sẽ là cơ hội lớn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa nếu chuyển đổi kịp thời, thậm chí có thể vượt lên những doanh nghiệp lớn nhưng chậm thay đổi.