Kế hoạch hành động chống biến đổi khí hậu mang tính bước ngoặt của Tổng thống Mỹ Joe Biden, cụ thể là Đạo luật Giảm lạm phát (IRA), đã giúp mang lại nguồn cung tài chính khổng lồ cho lĩnh vực năng lượng sạch nội địa, nhưng đồng thời ảnh hưởng đến quan hệ thương mại với các nước đồng minh.

Đạo luật IRA đã được Quốc hội Mỹ thông qua ngày 16/8, với gói trợ cấp lên tới 370 tỷ USD dành riêng cho quá trình chuyển đổi năng lượng, bao gồm việc giảm thuế xe điện (EV) và pin năng lượng cho các công ty sản xuất trong nước.

Những ưu đãi này “thúc giục” doanh nghiệp Mỹ quay trở lại quê hương và thu hút các công ty nước ngoài đến Mỹ, làm đậm thêm xu hướng tái cơ cấu địa điểm sản xuất của các công ty toàn cầu, vốn đã manh nha xuất hiện từ giai đoạn đầu của đại dịch COVID-19.

Chuyên gia Joshua Meltzer, thành viên cấp cao tại Viện Brookings, cho biết chính phủ Mỹ đang tham gia vào một đua toàn cầu. Ông lưu ý trước Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) đã ban hành các biện pháp trợ cấp cụ thể, dành riêng cho quá trình phát triển công nghệ sạch. Trung Quốc và nhiều nước khác cũng có các chính sách tương tự. Tuy nhiên, chuyên gia Meltzer nói: “Sự gia nhập của Washington có nghĩa là các khoản trợ cấp này cần luôn duy trì tính cạnh tranh, chúng phải được tiếp tục hoặc tăng lên".

Học giả Jeffrey Schott, thành viên cao cấp tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, cho biết IRA cũng bao gồm một số mặt trái, điển hình là việc tạo ra hạn chế thương mại với các đồng minh quan trọng của Mỹ. Ông Schott dẫn chứng khoản tín dụng thuế tiêu dùng, lên đến 7.500 USD cho mỗi xe điện (EV) được lắp ráp tại Bắc Mỹ.

Ông Schott nói để đủ điều kiện nhận được khoản tín dụng này, các hãng xe phải đảm bảo đáp ứng yêu cầu tỷ lệ phần trăm khoáng chất quan trọng trong pin năng lượng phải có nguồn gốc từ Mỹ, hoặc các quốc gia có hiệp định thương mại tự do (FTA) với Mỹ. Điều đó có nghĩa là không bao gồm các nguyên liệu xuất xứ từ EU hay Nhật Bản, những quốc gia chưa có FTA với Mỹ. Quy định này gây ra sự “không hài lòng” từ hai đồng mình quan trọng của Mỹ.

Mỹ đã nhanh chóng nhận thức vấn đề và “sửa chữa” bằng cách mở rộng khả năng tiếp cận các khoản trợ cấp cho EV. Các FTA mới cũng đang được đẩy nhanh tốc độ đàm phán. Những thay đổi đó phần nào làm giảm bớt sự căng thẳng có thể xảy ra giữa Mỹ và các đồng minh.

Canada trước đây đã lên tiếng cảnh báo về những rủi ro tiềm ẩn của một cuộc chiến trợ cấp. Nhưng nước này hiện đang thay đổi, bằng cách kết hợp một số ưu đãi của IRA với những ưu đãi trong nước, để tận dụng cơ hội từ cả trong lẫn ngoài.

Tháng 4/2023, Canada đã công bố khoản trợ cấp lên tới 13,2 tỷ CAD (tương đương 9,8 tỷ USD) kéo dài 10 năm, cho nhà máy pin năng lượng của Volkswagen, nằm ở bang Ontario.

Trong một diễn biến khác, nhà sản xuất ô tô lớn nhất Hàn Quốc Hyundai đang kỳ vọng sớm tạo ra những chiếc EV lắp ráp tại Mỹ, đủ điều kiện hưởng trợ cấp IRA.

Các công ty Hàn Quốc khác cũng hối hả thiết lập quan hệ đối tác với các công ty Mỹ để xây dựng dây chuyền lắp ráp đáp ứng các yêu cầu của IRA, chẳng hạn như liên doanh sản xuất pin EV của Samsung SDI với General Motors.

Các nhà kinh tế của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) nhận định Mỹ sẽ thu được lợi ích từ IRA, tăng sản lượng từ 6% đến 30% đối với thiết bị điện và quang học.

Tổ chức tư vấn châu Âu Bruegel viết trong một báo cáo rằng các khoản trợ cấp xanh của IRA có thể "có quy mô tương tự" với các khoản trợ cấp có sẵn ở EU, nhưng "đơn giản hơn và ít phân tán hơn". Điều này khiến chúng trở nên hấp dẫn hơn đối với các doanh nghiệp, vào thời điểm mà châu Âu phải đối mặt với chi phí năng lượng gia tăng sau cuộc xung đột Nga-Ukraine.

Chuyên gia Meltzer nói: “Nếu bạn đang kinh doanh trong lĩnh vực sử dụng nhiều năng lượng như hóa chất… thì Mỹ đang ngày càng là điểm đến hấp dẫn hơn”. Điều này, nhiều hay ít, gây ra ảnh hưởng đến các mối quan hệ thương mại quốc tế của Mỹ./.