Ngày 18/11 tại thành phố Cần Thơ, Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) phối hợp cùng Viện Nghiên cứu lúa quốc tế (IRRI) và Trung tâm Khuyến nông quốc gia tổ chức hội thảo tham vấn về công cụ đánh giá sự tuân thủ theo quy trình Đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long (gọi tắt Đề án 1 triệu ha lúa), với tên gọi là ViRiCert.

Công cụ ViRiCert là hệ thống đánh giá được thiết kế theo ba mức độ: mức 0 (chưa được xem xét tham gia tiêu chí; mức 1 (lúa sản xuất theo hướng xanh và phát thải thấp), mức này áp dụng kèm theo điều kiện rút nước ít nhất 1 lần giữa vụ (≥3 ngày), không đốt rơm rạ; mức 2 (đảm bảo tuân thủ chứng nhận Gạo Việt xanh phát thải thấp), mức này với điều kiện bắt buộc là rút nước ít nhất 2 lần giữa vụ (mỗi lần ≥ 3 ngày) và không đốt rơm rạ.

Theo Phó Giáo sư – Tiến sĩ Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia Viện Nghiên cứu lúa quốc tế (IRRI), phương pháp đánh giá của công cụ ViRiCert được xây dựng trên Quy trình Đề án 1 triệu ha với 10 khâu thực hành quan trọng xuyên suốt quy trình canh tác, từ quản lý nước trước vụ, làm đất, gieo sạ, bón phân, quản lý dịch hại đến thu hoạch và xử lý rơm rạ. Mỗi khâu được chấm điểm cụ thể từ 0 đến 3 điểm dựa trên mức độ tuân thủ các thực hành tốt nhất. Qua đó, tạo động lực thúc đẩy nông dân không ngừng cải tiến quy trình sản xuất.

“Hai điều kiện bắt buộc không thể thiếu để đạt mức tuân thủ Quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp bao gồm: rút nước giữa vụ ít nhất 1-2 lần (mỗi lần ≥3 ngày) và không đốt rơm rạ trên đồng vì đây là yếu tố quyết định nhất đến việc giảm phát thải khí nhà kính”, chuyên gia IRRI lưu ý.

Ông Bùi Bá Bổng, Chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) cho biết, mới đây, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã hoàn thiện Quy trình đo đạc, báo cáo, thẩm định khí nhà kính (MRV) và nhân rộng Quy trình sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Thời gian tới, nhiều địa phương và nông dân sẽ áp dụng hai quy trình này trên diện rộng. Để minh bạch mức độ áp dụng, thực hiện của từng nông dân làm căn cứ cho ngành chức năng định lượng mức độ và mục tiêu đề ra, đòi hỏi các cán bộ khuyến nông, cán bộ địa phương phải điều tra nông dân, ghi chép vào sổ tay của nông dân, nhật ký nông dân.

Tuy nhiên, với cách làm truyền thống này, theo ông Bùi Bá Bổng rất tốn công và mất thời gian. Vì vậy, công cụ ViRiCert dựa trên công nghệ số sẽ giúp đánh giá quy trình canh tác lúa phát thải thấp hiệu quả, chính xác, khách quan hơn.

Điểm đặc biệt của công cụ này nằm ở tính ứng dụng cao và khả năng tiếp cận dễ dàng giúp cho nông dân nhanh chóng làm chủ công cụ. Chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh và kết nối internet, nông dân có thể truy cập website https://viricert.easyfarm.vn hoặc quét mã QR để đánh giá ngay thửa ruộng của mình theo 10 tiêu chí được thiết kếdựa trên Quy trình Đề án 1 triệu ha lúa.

Chủ tịch Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam thông tin, nếu công cụ ViRiCert hoạt động tốt, Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam sẽ sử dụng công cụ như là bên thứ ba giám định quy trình canh tác lúa giảm phát thải để cấp nhãn hiệu Gạo Việt xanh, phát thải thấp. ViRiCert là công cụ vừa giúp giảm chi phí thuê bên thứ 3 (trung gian, độc lập) đánh giá vừa khách quan, hiệu quả và không tốn kém.

Theo ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam, công cụ ViRiCert được thiết lập để đánh giá mức độ tuân thủ theo quy trình canh tác lúa (trên đồng ruộng) Đề án 1 triệu ha lúa, chưa phải là công cụ phân cấp chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, nếu nông dân tuân thủ tốt theo quy trình Đề án 1 triệu ha lúa, sản phẩm sẽ có cơ sở để đạt được chất lượng tốt.

“Sự cần thiết của công cụ đánh giá không chỉ nằm ở việc đo lường sự tuân thủ theo Quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long mà còn ở việc tạo ra cơ chế minh bạch, giúp nông dân tự tin khẳng định giá trị sản phẩm xanh của mình trước thị trường”, ông Tùng nhấn mạnh.

Mặc dù, ViRiCert được đánh giá là công cụ tiện lợi giúp đánh giá minh bạch quy trình canh tác lúa giảm phát thải nhưng để triển khai ứng dụng vào thực tế và nhân rộng cần có những điều chỉnh, thí điểm, áp dụng rộng trước khi trở thành công cụ chuẩn chỉnh để Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành áp dụng cho Đề án 1 triệu ha lúa. Tại hội thảo, các hợp tác xã, doanh nghiệp, chuyên gia từ các tổ chức quốc tế, viện trường,… cũng đề xuất xem xét một số nội cần điều chỉnh, hoàn thiện: mức thang điểm đánh giá, công cụ nên đánh giá cả giai đoạn sau thu hoạch…