Các căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang tiếp tục làm biến đổi sâu sắc bản đồ vận tải biển toàn cầu, khi nhiều hãng tàu lớn buộc phải chuyển hướng qua châu Phi, qua đó gia tăng vai trò của lục địa này trong chuỗi cung ứng quốc tế.

Hãng vận tải biển Maersk – doanh nghiệp container lớn thứ hai thế giới – mới đây xác nhận tiếp tục tránh đi qua eo biển Hormuz do tình hình an ninh khu vực chưa ổn định. Đây là một phần trong xu hướng rộng hơn khi các hãng tàu lớn ngày càng thận trọng với các tuyến đường biển qua Trung Đông.

Trước đó, nhiều tuyến vận tải qua kênh đào Suez và eo Bab el-Mandeb cũng đã bị gián đoạn, khiến các hãng tàu buộc phải chuyển hướng vòng qua mũi Hảo Vọng ở Nam Phi. Theo số liệu ngành, khoảng 11% thương mại dầu mỏ đường biển toàn cầu hiện đang đi qua tuyến vòng châu Phi, phần lớn hướng tới thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc.

Maersk cho biết quyết định chưa quay lại tuyến qua Hormuz được đưa ra dựa trên đánh giá an ninh “vẫn rất bất ổn”, dù đã có một số nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng giữa Mỹ và Iran. Hãng nhấn mạnh mọi thay đổi tuyến vận tải sẽ phụ thuộc vào đánh giá an ninh liên tục và khuyến nghị từ các cơ quan liên quan.

Việc chuyển hướng kéo dài đang làm thay đổi cấu trúc logistics toàn cầu. Với đội tàu khoảng 675 tàu và hoạt động tại hơn 130 quốc gia, Maersk cho biết các tuyến vận tải của hãng đã được điều chỉnh mạnh sang hành lang qua châu Phi, trong đó có các hoạt động tiếp nhiên liệu ngày càng tăng tại các cảng Tây Phi và khu vực Tangier.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), khoảng 9,1 triệu thùng dầu và sản phẩm dầu mỗi ngày hiện được vận chuyển qua tuyến vòng mũi Hảo Vọng, tương đương 11% thương mại dầu vận tải biển toàn cầu. Khác với các “điểm nghẽn” như Hormuz hay Malacca, tuyến qua mũi phía nam châu Phi được đánh giá là khó bị phong tỏa, do là hành lang đại dương mở.

Dữ liệu ngành cũng cho thấy phần lớn dầu thô đi theo tuyến này được vận chuyển sang châu Á, trong đó hơn 40% hướng tới Trung Quốc. Song song với đó, nhu cầu tiếp nhiên liệu hàng hải tại các cảng châu Phi cũng tăng mạnh do lượng tàu chuyển hướng ngày càng lớn.

Các hiệp hội vận tải biển quốc tế cho rằng dù có dấu hiệu hạ nhiệt căng thẳng, niềm tin của ngành vận tải chưa thể phục hồi hoàn toàn nếu chưa có các bảo đảm an ninh dài hạn. Một số hãng tàu vẫn duy trì hạn chế đối với các tuyến đi qua khu vực Vịnh Ba Tư.

Giới quan sát nhận định việc các tuyến hàng hải quốc tế dịch chuyển qua châu Phi không còn chỉ mang tính tạm thời, mà đang dần hình thành một cấu trúc logistics mới, trong đó châu Phi đóng vai trò ngày càng quan trọng trong mạng lưới thương mại và năng lượng toàn cầu.