Amazon Web Services (AWS), công ty con chuyên về dịch vụ điện toán đám mây của Tập đoàn Amazon (Mỹ), mới đây thông báo phát triển một hệ thống điện toán đám mây dành riêng cho thị trường châu Âu, được gọi là “đám mây chủ quyền” (Sovereign Cloud).

Theo AWS, hệ thống này được thiết kế với hạ tầng tách biệt hoàn toàn khỏi mạng lưới đám mây toàn cầu hiện có, nhằm đáp ứng các yêu cầu của Liên minh châu Âu (EU) về bảo mật và quản trị dữ liệu.

AWS cho biết toàn bộ dữ liệu nhạy cảm của khách hàng châu Âu sẽ được lưu trữ và xử lý trong phạm vi EU, đồng thời việc vận hành, quản lý và giám sát hệ thống sẽ do đội ngũ nhân sự đặt tại châu Âu đảm nhiệm. Động thái này diễn ra trong bối cảnh các quốc gia EU ngày càng chú trọng tới vấn đề chủ quyền số và an ninh dữ liệu. Trước đó khoảng nửa năm, Microsoft, đối thủ lớn của AWS trong lĩnh vực điện toán đám mây, cũng đã triển khai một chiến lược tương tự tại châu Âu.

Trong nhiều năm qua, vấn đề lưu trữ và bảo mật dữ liệu số của EU và các quốc gia thành viên đã trở thành mối quan tâm lớn của giới chức châu Âu. Hiện nay, phần lớn những hạ tầng lưu trữ dữ liệu quy mô lớn trên thế giới vẫn do các tập đoàn công nghệ Mỹ như Microsoft, Amazon và Google nắm giữ. Trong bối cảnh tình hình quốc tế có nhiều diễn biến phức tạp, việc bảo đảm quyền kiểm soát dữ liệu và hạ tầng số được coi là một trong những ưu tiên của EU.

Giáo sư Nicolas Van Zeebroeck, chuyên gia Kinh tế và Chiến lược số tại Trường Kinh tế và Quản lý Solvay Brussels thuộc Đại học Tự do Brussels (ULB), cho rằng đám mây chủ quyền là các hạ tầng được triển khai tại một khu vực hoặc quốc gia cụ thể và chịu sự kiểm soát của khu vực đó cả về mặt vật lý lẫn pháp lý. Theo ông, yếu tố pháp lý đóng vai trò quan trọng trong việc xác định quyền tài phán và bộ luật được áp dụng đối với dữ liệu lưu trữ.

Cuối tháng 4/2025, Microsoft tuyên bố sẽ tăng gấp đôi năng lực lưu trữ dữ liệu tại châu Âu, đồng thời cung cấp một hệ thống đám mây độc lập mà quyền truy cập và quản lý do phía châu Âu nắm giữ. Tiếp đó, AWS thông báo kế hoạch đầu tư gần 8 tỷ euro (9,48 tỷ USD) để xây dựng một trung tâm dữ liệu quy mô lớn tại Đức. Ngoài ra, các hạ tầng bổ sung dự kiến sẽ được triển khai tại một số khu vực lân cận Brussels, trung tâm chính trị của EU.

Một trong những nguyên nhân khiến châu Âu thúc đẩy xây dựng đám mây chủ quyền là các quy định pháp lý của Mỹ, trong đó có Đạo luật Đám mây (Cloud Act). Đạo luật này cho phép những cơ quan chức năng Mỹ yêu cầu tiếp cận dữ liệu của các công ty Mỹ, kể cả trong trường hợp dữ liệu được lưu trữ ngoài lãnh thổ Mỹ. Theo Giáo sư Van Zeebroeck, quy định này tạo ra khả năng thực thi quyền tài phán xuyên biên giới đối với dữ liệu do các doanh nghiệp Mỹ sở hữu hoặc quản lý.

Những quan ngại liên quan đến vấn đề quyền tài phán dữ liệu gia tăng kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025. Một số động thái trong chính sách đối ngoại và tư pháp của Mỹ được cho là có tác động trực tiếp tới các vấn đề pháp lý liên quan đến dữ liệu và hạ tầng số toàn cầu.

Mặc dù Microsoft và AWS đều khẳng định các hệ thống đám mây tại châu Âu sẽ hoạt động độc lập và tuân thủ đầy đủ những quy định của EU, song thực tế cho thấy phần lớn thiết kế và công nghệ cốt lõi của các hạ tầng này vẫn do những doanh nghiệp Mỹ phát triển. Theo các chuyên gia, việc dữ liệu được lưu trữ trong lãnh thổ châu Âu là một bước tiến đáng chú ý, song vấn đề kiểm soát toàn diện đối với hạ tầng và công nghệ vẫn là nội dung được EU quan tâm.

Hiện nay, châu Âu cũng có một số nhà cung cấp dịch vụ lưu trữ dữ liệu nội địa tại Pháp, Đức và Bỉ. Tuy nhiên, các doanh nghiệp này chưa đạt được quy mô tương đương với những tập đoàn công nghệ Mỹ, đặc biệt trong lĩnh vực dịch vụ phục vụ đại chúng, vốn đòi hỏi hạ tầng lớn và chi phí đầu tư cao.

Việc những tập đoàn công nghệ Mỹ công bố các dự án “đám mây chủ quyền” tại châu Âu phản ánh những điều chỉnh trong chiến lược đầu tư nhằm đáp ứng các yêu cầu ngày càng chặt chẽ của EU về bảo mật, quản trị và lưu trữ dữ liệu số./.