Theo ông Jean François Daguzan, Phó Chủ tịch Viện nghiên cứu Choiseul (Pháp), trong lúc kiểm soát các tuyến hàng hải chiến lược một lần nữa trở thành vấn đề an ninh quốc gia, châu Âu vẫn loay hoay trong tư duy cạnh tranh thị trường và chưa khẳng định được vai trò của một cường quốc biển.

Trong một bài viết đăng trên nhật báo kinh tế Les Echos mới đây, ông Daguzan đã lên tiếng kêu gọi Liên minh châu Âu (EU) sớm tái khẳng định "sứ mệnh hàng hải" của mình để bảo vệ chủ quyền kinh tế và vị thế toàn cầu.

Theo ông Daguzan, những năm gần đây, các quốc gia lớn dần siết lại quyền kiểm soát đối với vận tải biển – lĩnh vực đang trở thành công cụ địa chính trị then chốt. Việc Trung Quốc chặn thương vụ tập đoàn CK Hutchison bán hệ thống cảng cho liên danh do BlackRock và MSC dẫn đầu, với yêu cầu để hãng COSCO Shipping của Trung Quốc tham gia, cho thấy các cảng biển đã được coi như tài sản chiến lược.

Ở bên kia bờ Đại Tây Dương, những tuyên bố gần đây của Tổng thống Mỹ Donald Trump về kênh đào Panama phản ánh rõ quan điểm của Mỹ: việc kiểm soát các tuyến hàng hải toàn cầu là vấn đề an ninh quốc gia và Mỹ muốn khôi phục vị thế cường quốc biển hàng đầu. Cùng lúc, việc mở lại tuyến đường biển Bắc Cực qua eo biển Tây Bắc nhờ băng tan đang cho phép Trung Quốc và Nga mở lối vận chuyển mới, tránh qua kênh đào Suez, đồng thời thay đổi thế cân bằng chiến lược của thương mại thế giới.

Trong bối cảnh đó, các tập đoàn vận tải biển khổng lồ như COSCO (Trung Quốc) hay MSC (Thụy Sĩ) ngày càng trở thành công cụ thể hiện sức mạnh quốc gia. Ông Daguzan nhận định: "Một cuộc cạnh tranh mới trên đại dương đang hình thành, nơi các khối lục địa tung ra những khoản đầu tư khổng lồ để chiếm ưu thế. Châu Âu, nếu vẫn chỉ đứng ngoài quan sát, sẽ sớm đánh mất vị thế chiến lược".

Theo ông, điểm yếu lớn nhất của châu Âu là tiếp cận vấn đề bằng tư duy thuần kinh tế: coi thị trường tự do là đủ để bảo đảm vị thế, trong khi các đối thủ đã chuyển sang logic quyền lực. "Lục địa Già dường như quên rằng 90% hàng hóa thương mại toàn cầu được vận chuyển bằng đường biển, và việc kiểm soát các lối ra vào biển chính là điều kiện sống còn cho chủ quyền kinh tế, năng lượng và công nghiệp", ông lưu ý.

Jean François Daguzan cho rằng châu Âu cần một chiến lược hàng hải riêng, dựa trên cân bằng quyền lực và luật pháp quốc tế, chứ không mô phỏng mô hình "sức mạnh săn mồi" của Trung Quốc hay chủ nghĩa đơn phương của Mỹ. Theo ông, thế mạnh của EU nằm ở khả năng thúc đẩy một mô hình toàn cầu hóa có trật tự, dựa trên các quy tắc chung, trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường.

Ông Daguzan cho hay châu Âu không thiếu tiềm lực: các tập đoàn vận tải biển hàng đầu như Maersk (Đan Mạch), CMA CGM (Pháp) hay Hapag-Lloyd (Đức) đã đầu tư mạnh cho đổi mới và giảm phát thải carbon. Cùng với đó là nền khoa học biển tiên tiến, ngành công nghiệp chế tạo hiện đại và truyền thống ngoại giao đa phương – những yếu tố có thể giúp EU dẫn dắt một mô hình phát triển hàng hải bền vững.

Tác giả khẳng định, nếu muốn duy trì vai trò cường quốc toàn cầu, châu Âu phải lấy lại sức mạnh hàng hải của mình, nhất là khi các tuyến hàng hải mới đang định hình lại bản đồ thế giới. "Sẽ là ảo tưởng nếu chỉ phòng thủ. Châu Âu phải biến biển cả thành đòn bẩy chiến lược của chủ quyền, ảnh hưởng và thịnh vượng – nếu không muốn bị gạt ra bên lề trong cuộc cạnh tranh toàn cầu mới," ông Daguzan kết luận.