Biểu tượng Amazon tại trung tâm dịch vụ khách hàng ở New York, Mỹ. Ảnh: AFP/ TTXVN

Trong một bài phân tích gần đây, tạp chí Nikkei Asia Review cho rằng tỷ trọng đóng thuế trung bình của 4 tập đoàn công nghệ hàng đầu nước Mỹ "Big Four" - bao gồm Google, Apple, Facebook và Amazon - tương đương khoảng 15%.

Nếu tính theo mức trung bình của hơn 50.000 công ty lớn trên toàn cầu, con số này vào khoảng 60%.

Kết quả này cho thấy hệ thống thuế thu nhập doanh nghiệp hiện tại vẫn chưa thể thích ứng với thực trạng nền kinh tế số hóa, vì hệ thống này chưa hạch toán đầy đủ các tài sản vô hình.

Trong khi đó, việc cắt giảm thuế để tăng cường tính cạnh tranh giữa các quốc gia đã trở nên gay gắt, một phần do các chính sách mở rộng tài khóa được thực hiện để đối phó với đại dịch COVID-19.

Điều này khiến nhà hoạch định chính sách trên khắp thế giới nhận thấy nhu cầu ngày càng tăng của việc thiết lập các quy tắc thuế toàn cầu.

* Thực trạng phân bổ thuế lệch

Sử dụng công cụ QUICK-FactSet, Nikkei Asia Review đã phân tích dữ liệu tài chính của khoảng 57.000 công ty lớn trên thế giới và tính toán tỷ lệ đóng thuế của những công ty này bằng cách lấy lợi nhuận trước thuế chia cho thuế doanh nghiệp phải đóng (về mặt kế toán), sau đó so sánh tỷ lệ trung bình giữa năm 2018 và năm 2020.

Theo đó, tỷ lệ trung bình của Alphabet - tập đoàn mẹ của Google, Apple, Facebook và Amazon.com - là 15,4%, thấp hơn 9,7 điểm phần trăm so với mức trung bình toàn cầu của tất cả các công ty là 25,1%.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng gánh nặng thuế đối với các tập đoàn công nghệ lớn (Big Tech) ở mức thấp, theo Giáo sư Reuven S. Avi-Yonah thuộc trường Đại học Luật Michigan, là vì trên thực tế "lợi nhuận của những công ty này gần như hoàn toàn đến từ tài sản vô hình. Đây là những loại tài sản có thể dễ dàng được đưa vào khu vực pháp lý có mức thuế thấp".

Các công ty cung cấp dịch vụ Internet trên khắp thế giới thường duy trì tài sản trí tuệ và các tài sản khác ở những quốc gia có mức thuế suất doanh nghiệp thấp, đồng thời thu lợi nhuận dưới dạng phí cấp phép tại các quốc gia khác nhau.

Điều này cho phép họ giảm gánh nặng thuế tổng thể. Ví dụ, Google, Apple và Facebook dù có trụ sở chính ở châu Âu song các hoạt động khác của họ phần lớn được đặt ở Ireland - nơi thuế doanh nghiệp ở mức thấp 12,5%.

Do vậy, việc số hóa nền kinh tế đã dẫn đến sự chênh lệch ngày càng lớn về gánh nặng thuế mà các công ty thuộc các lĩnh vực kinh doanh khác nhau phải trả.

Ví dụ, gánh nặng thuế trung bình các ngành hàng như điện, ô tô, máy móc, hóa chất, vật liệu và năng lượng là 30,7%, cao gần gấp đôi so với các công ty công nghệ trong "Big Four".

Mindy Herzfeld, Giáo sư tại trường cao đẳng Luật Levin thuộc trường Đại học Florida, cho biết hệ thống thuế có xu hướng tập trung vào các nguồn lợi nhuận, chẳng hạn như nhà máy và các tài sản hữu hình khác, hơn là tài sản vô hình.

Cũng theo giáo sư này, giữa bối cảnh mô hình kinh doanh của các công ty đang thay đổi đáng kể, "luật thuế hiện hành vẫn chưa thể đáp ứng với sự thay đổi đó".

Biểu tượng của Google tại một tòa nhà ở New York, Mỹ. Ảnh: AFP/TTXVN

* Các "Big Tech" nói gì?

Mặc dù vậy, các tập đoàn công nghệ lớn (Big Tech) vẫn tỏ ra thờ ơ với ý tưởng hài hòa thuế toàn cầu. Karan Bhatia, Phó Chủ tịch phụ trách các vấn đề chính phủ và cộng đồng của Google, cho biết: "Mức thuế toàn cầu nói chung của Google là hơn 23% trong 10 năm qua.

Con số này phù hợp với mức trung bình theo luật định là 23,7% đối với các thành viên thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD)".

Theo ông Karan Bhatia, "thuế thu nhập doanh nghiệp là công cụ quan trọng để các công ty đóng góp cho mỗi quốc gia, cộng đồng nơi họ kinh doanh và chúng tôi muốn thấy một môi trường thuế mà mọi người thấy hợp lý, phù hợp".

Trong khi đó, Apple cũng khẳng định các khoản thanh toán thuế của mình là hợp pháp. "Gã khổng lồ" này tuyên bố: "Là công ty đóng thuế lớn nhất trên thế giới, Apple trả từng USD mà mình nợ ở mọi quốc gia trên toàn cầu".

Cùng với Apple, Amazon cũng cho rằng việc nộp thuế của họ tuân thủ các luật và quy định liên quan ở tất cả quốc gia và khu vực nơi họ kinh doanh, còn Facebook từ chối bình luận.

* Chính phủ "ra tay"

Tỷ lệ đóng góp của thuế doanh nghiệp vào tổng nguồn thu thuế đã giảm ở nhiều quốc gia. Tỷ trọng thuế thu nhập/Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) ở Mỹ từng dao động quanh mức 2% kể từ năm 1990, trước khi đã giảm xuống dưới ngưỡng 1% vào năm 2019.

Con số này cũng đã giảm xuống dưới 3% ở Anh và Italy. Tại Nhật Bản, tỷ trọng thuế doanh nghiệp/GDP vẫn ở mức 4%, mặc dù con số này đã giảm khoảng 2 điểm phần trăm kể từ năm 1990. Một trong những nguyên nhân dẫn đến điều này là do các quốc gia đã và đang cạnh tranh trong việc cắt giảm thuế suất doanh nghiệp để thu hút các công ty toàn cầu.

Trong khi đó, các công ty, đặc biệt là ở Mỹ và châu Âu, đã chi tiêu tiền thuế của họ chủ yếu vào việc thưởng cho các cổ đông thông qua việc mua lại cổ phiếu và các phương tiện khác. Điều này đã góp phần làm gia tăng sự giàu có và bất bình đẳng thu nhập.

Tổng thống Mỹ Joe Biden phát biểu tại Nhà Trắng ở Washington, DC. Ảnh: AFP/ TTXVN

Tuy nhiên, thực trạng này dường như đã thay đổi kể từ đầu năm nay. Tổng thống Mỹ Joe Biden đang lên kế hoạch tăng thuế doanh nghiệp, một phần để trang trải cho gói chi tiêu khổng lồ mà chính quyền của ông đã thúc đẩy để đối phó với suy thoái kinh tế do đại dịch COVID-19.

Với việc Vương quốc Anh và các nước khác có những động thái tương tự, xu hướng cắt giảm thuế trên toàn cầu cuối cùng sẽ có thể dừng lại.

Song song với đó, việc đánh giá lại các quy định về thuế nhằm buộc các công ty công nghệ phải chi trả nhiều hơn sắp được hoàn thành.

OECD cũng đã đề xuất các sửa đổi toàn cầu đối với quy tắc thuế, chẳng hạn như đưa ra mức thuế doanh nghiệp tối thiểu, cùng với đề xuất từ chính quyền ông Biden bao gồm chia sẻ quyền đánh thuế giữa các quốc gia để tiếp cận khoảng 100 công ty đa quốc gia.

Ngoài ra, các cuộc đàm phán quốc tế cũng đang được tiến hành với mục tiêu đạt được một thỏa thuận vào giữa năm nay.

Điểm cốt lõi được hướng đến sẽ là điều chỉnh sự mất cân đối trong gánh nặng thuế theo từng ngành nghề, đồng thời duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế.

Để khắc phục tình trạng phân bổ tài sản lệch lạc có nguy cơ phá hoại nền dân chủ, các quốc gia nên hợp tác để đạt được sự đồng thuận về gánh nặng thuế sao cho phù hợp cho các công ty toàn cầu./.