Tàu chiến của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tại Vịnh Persian, gần Bushehr, Iran. Ảnh: THX/TTXVN

Trong khi dư luận quốc tế tập trung vào nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu mỏ và khí đốt do xung đột tại Trung Đông, giới phân tích cảnh báo một mặt hàng chiến lược khác cũng đang chịu tác động nghiêm trọng là phân bón.

Theo tờ La Tribune (Pháp), khoảng 33% khối lượng phân bón toàn cầu hiện phải đi qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải then chốt nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương – khiến thị trường này đối mặt nguy cơ chấn động dây chuyền.

Công ty phân tích dữ liệu vận tải biển Kpler cho biết, không chỉ dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng, mà cả lưu huỳnh và amoniac – những nguyên liệu chủ chốt trong sản xuất phân bón – đều phụ thuộc vào tuyến đường hẹp nằm giữa Iran và Oman này. Từ Qatar, Saudi Arabia hay Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE), các lô phân bón được vận chuyển tới Ấn Độ, Trung Quốc, Brazil và nhiều quốc gia châu Phi.

Căng thẳng leo thang từ ngày 2/3 đã lập tức phản ánh vào giá cả. Theo chuyên gia Chris Lawson thuộc Công ty tư vấn CRU Group, giá urê – loại phân đạm khô phổ biến, thường sản xuất từ khí tự nhiên – đã tăng 13% lên 550 USD/tấn. Theo nhà phân tích Josh Linville của Công ty dịch vụ tài chính StoneX Tại khu vực cảng New Orleans (Mỹ), giá nhập khẩu đã tăng thêm khoảng 77 USD lên 606 USD/tấn.

Giới chuyên gia nhận định do phân bón phụ thuộc nhiều vào khí đốt và dầu mỏ trong quá trình sản xuất, nên việc giá năng lượng leo thang vì xung đột sẽ kéo theo hiệu ứng lan tỏa đối với chi phí đầu vào nông nghiệp.

Đáng lo ngại hơn, thời gian vận chuyển từ Vịnh Ba Tư sang Bắc Mỹ thường kéo dài khoảng 2 tháng. Nếu eo biển Hormuz bị gián đoạn trong thời gian dài, các lô hàng đến chậm có thể không kịp phục vụ mùa gieo trồng. Khi đó, nông dân – vốn đã dự báo thua lỗ trong niên vụ năm nay – sẽ phải đối mặt nguy cơ chi phí vượt khả năng chi trả.

Eo biển Hormuz từ lâu được xem là “huyết mạch” năng lượng của thế giới, với khoảng 25% lượng dầu mỏ và 20% khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu đi qua. Tuy nhiên, ảnh hưởng của tuyến vận tải này không dừng ở năng lượng.

Trung Đông chiếm khoảng 9% sản lượng nhôm nguyên sinh toàn cầu, phần lớn phục vụ xuất khẩu. Ở chiều ngược lại, khu vực này nhập khẩu ô tô, máy móc và sản phẩm công nghiệp từ Đức; ngũ cốc, nông sản, mỹ phẩm, hàng xa xỉ và dược phẩm từ Pháp; thực phẩm, đá cẩm thạch và gốm sứ từ Italy (I-ta-li-a); cùng nhiều mặt hàng nông sản từ Hà Lan.

Đặc biệt, cảng Jebel Ali tại Dubai – cảng container lớn thứ 10 thế giới – đóng vai trò trung tâm trung chuyển hàng hóa cho hơn 10 quốc gia trong khu vực. Tại đây, container được bốc dỡ và phân phối lại bằng tàu nhỏ tới các điểm đến từ Đông Phi đến Ấn Độ. Vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nào tại eo biển Hormuz cũng có thể làm rung chuyển chuỗi cung ứng khu vực.