Nguyên nhân được cho là do Việt Nam, quốc gia cung cấp gạo đối thủ của Thái Lan, đang phải đối mặt với những hạn chế về năng lực xuất khẩu gạo.

Nhập khẩu gạo của Philippines đạt 3,7 triệu tấn trong năm 2022, khiến nước này trở thành nước nhập khẩu gạo lớn thứ hai thế giới. Con số này có thể sẽ gần như giữ nguyên vào năm 2023.

Philippines, quốc gia đang phải vật lộn với lạm phát và sự thiếu hụt của nhiều loại lương thực, được cho là sẽ chỉ có thể sản xuất khoảng 12,4 triệu tấn gạo so với nhu cầu tiêu thụ lên đến 15,8 triệu tấn, số liệu do Bộ Nông nghiệp Mỹ cung cấp.Trong tổng số gạo nhập khẩu của Philippines vào năm ngoái, khoảng 90% đến từ Việt Nam - nhà cung cấp gạo lớn nhất của nước này trong nhiều thập kỷ do giá cả cạnh tranh và quan hệ thương mại song phương chặt chẽ. Phần nhập khẩu còn lại đến từ Thái Lan.

Chookiat Ophaswong, Chủ tịch danh dự của Hiệp hội các nhà xuất khẩu gạo Thái Lan, cho biết: “Năm nay, Philippines dự kiến sẽ mua nhiều gạo hơn từ Thái Lan do vụ mùa thu hoạch tại Việt Nam đang thu hẹp lại”.

Đất nông nghiệp được sử dụng cho niên vụ 2022-2023 ở Việt Nam đã giảm 3% so với niên vụ trước, tạo ra nguy cơ sản lượng gạo giảm 1% xuống còn 27 triệu tấn. Dự báo, tiêu thụ gạo trong nước năm 2023 là 21,5 triệu tấn, không đổi so với năm trước. Như vậy, Việt Nam sẽ có khoảng 6 triệu tấn gạo để xuất khẩu vào năm 2023, so với mức 7,1 triệu tấn của năm 2022.

Do nguồn cung có phần hạn chế, Việt Nam chỉ xuất khẩu được 400.000 tấn gạo trong tháng 1/2023, giảm 20,9% so với cùng kỳ năm 2022, theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam.

Ngược lại, Thái Lan dự đoán một vụ thu hoạch lớn trong năm nay, với các hồ chứa trên khắp đất nước đang gần như hoạt động hết công suất, cho phép canh tác lúa ngoài mùa vụ thông thường.

Trong niên vụ 2022-2023, Thái Lan dự kiến sản xuất khoảng 20,2 triệu tấn gạo, tăng từ mức 19 triệu tấn của niên vụ trước. Trong đó, tiêu thụ trong nước khoảng 12 triệu tấn, phần còn lại dành cho xuất khẩu.

Các thương nhân và nhà xuất khẩu cho biết Philippines đã liên hệ với các nhà xuất khẩu Thái Lan với hy vọng đảm bảo nguồn cung gạo cho quý II. Việc Philippines chuyển hướng sang một nhà cung cấp mới diễn ra khi chính phủ cố gắng kiềm chế giá các mặt hàng lương thực thiết yếu, giữa bối cảnh lạm phát đang ở mức cao nhất trong 14 năm tại nước này.

Lạm phát tại Philippines đã lên tới 8,7% trong tháng 1/2023, mức cao nhất được ghi nhận kể từ tháng 11/2008, một phần do giá lương thực tăng cao. Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. đã đồng ý nhập khẩu thêm các sản phẩm nông nghiệp như đường và hành để cải thiện tình trạng thiếu hụt trong nước.

"Chính phủ đã buộc phải mua gạo từ Thái Lan để đáp ứng nhu cầu và kiềm chế lạm phát", một thương nhân ở Thái Lan cho biết. Với nhu cầu mạnh mẽ, Philippines dự kiến sẽ tăng gấp đôi lượng gạo nhập khẩu từ Thái Lan, lên 300.000 tấn vào năm 2023, thay vì mức 180.000 tấn của năm trước.

Với nhu cầu mới từ Philippines và các đơn đặt hàng thông thường từ khu vực Trung Đông, Hiệp hội các nhà xuất khẩu gạo Thái Lan dự đoán tổng lượng gạo xuất khẩu trong năm 2023 của nước này sẽ là 7,5 triệu tấn - gần như không đổi so với 7,6 triệu tấn của năm trước.

"Đó là một dự báo khá thận trọng", Chủ tịch Chookiat nói. "Trên thực tế, chúng tôi còn tới 8,2 triệu tấn hoặc nhiều hơn để xuất khẩu, vì chúng tôi có thể trồng lúa quanh năm".

Ông Chookiat nói thêm rằng Hiệp hội đang theo dõi tình hình và sẽ nâng dự báo xuất khẩu năm 2023 nếu thấy sản lượng tăng hoặc xuất hiện nhu cầu tiêu thụ mới./.