Chiếc xe bám đầy đất đỏ bazan vượt qua đèo dốc đưa chúng tôi đến với khu ứng dụng công nghệ cao trồng rau trong nhà kính tại một số đơn vị thuộc tỉnh Lâm Đồng. Đây là những mô hình tiêu biểu của khối kinh tế tập thể đang áp dụng theo mô hình sản xuất khép kín từ trồng, thu gom đến tiêu thụ sản phẩm rau sạch nhằm vực dậy khu vực kinh tế tưởng như đã “ngủ yên”.

Xuất hiện điểm sáng

Những năm gần đây, cụm từ “chuỗi liên kết” không còn xa lạ đối với nông dân sản xuất rau an toàn tại Đà Lạt và vùng phụ cận. Hợp tác xã Anh Đào là một trong những đơn vị tiên phong trong thực hiện chuỗi liên kết này.

Chia sẻ với chúng tôi, ông Nguyễn Công Thừa, Giám đốc hợp tác xã Anh Đào cho biết, việc liên kết chuỗi bắt nguồn từ khi Hợp tác xã Anh Đào ký chương trình hợp tác tiêu thụ với chuỗi siêu thị Co.op Mart. Từ đó, mỗi ngày hệ thống Co.op Mart đã giúp hợp tác xã tiêu thụ 7,5 tấn rau tiêu chuẩn VietGap với giá thu mua cao hơn rau sản xuất kiểu truyền thống từ 10 - 15%.

Bày tỏ sự vui mừng qua khóe mắt, ông Nguyễn Công Thừa bộc bạch thêm, từ chỗ công việc bấp bênh, đến nay các hộ xã viên và hộ liên kết đã yên tâm sản xuất, mở rộng diện tích. Chính vì vậy, hiện nay Hợp tác xã Anh Đào đã có 270 ha rau trồng trong nhà kính, nhà lưới và áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại. Sản phẩm thu hoạch hàng năm luôn xấp xỉ 45.000 tấn rau với trên 70 chủng loại đủ tiêu chuẩn an toàn để cung cấp ra thị trường theo hợp đồng ký kết cũng như đáp ứng được những đơn hàng lớn dù bất kể mùa nào.

Mô hình liên kết chuỗi không chỉ thành công với Hợp tác xã Anh Đào mà ngay trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, các hợp tác xã khác như Hợp tác xã Xuân Hương, Hợp tác xã Tân Tiến cũng là những gương mặt điển hình trong việc xây dựng hợp tác xã kiểu mới gắn với sản xuất và tiêu thụ sản phẩm thành công.

Nói về thành công này, ông Trần Đức Quang, Giám đốc Hợp tác xã Xuân Hương cho hay, mỗi năm hợp tác xã thu được từ 600 - 700 tấn rau. Diện tích rau trong nhà kính cho năng suất thấp, nhưng mang lại lợi nhuận cao. Chẳng hạn, với cây xà lách - cây trồng chủ lực của hợp tác xã, mỗi vụ chỉ thu được 1 tấn nhưng làm được tới 8 vụ/năm.

Theo ông Quang, trồng rau trong nhà mái che, thuận lợi nhất là cách ly với thời tiết, với môi trường bụi bặm bên ngoài, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Việc cách ly này đã phần nào giúp hạn chế được dịch bệnh cho cây trồng, nên rất ít khi phải phun thuốc. Trong quá trình trồng đã được bón phân lót diệt mầm bệnh dưới lòng đất, hạn chế sâu bệnh. Vì ổn định trong quá trình trồng nên số lượng nhân công và chi phí cũng giảm. Đến nay, hợp tác xã sản xuất theo quy trình VietGap, các thành viên đều được tập huấn và có chứng chỉ cả về an toàn vệ sinh lao động, từ đồng ruộng tới sơ chế.

Có chứng kiến tận mắt mới thấy, khẳng định được thương hiệu trên thị trường không phải là điều dễ dàng. Các hợp tác xã này phải khởi nguồn từ khâu tìm giống, vật tư cũng như phổ biến hàng ngày về quy trình kỹ thuật sao cho đúng với tiêu chuẩn VietGap đến từng hộ nông dân. Không dừng lại ở đó, để tìm đầu ra cho sản phẩm cũng là vấn đề khiến hợp tác xã đau đáu suốt bao năm. Bởi xã hội càng phát triển, sức cạnh tranh càng nhiều mà kinh tế tập thể xưa nay vẫn bị đánh giá là hoạt động cầm chừng, không hiệu quả.

Cái khó ló cái khôn, các hợp tác xã này huy động nông dân góp đất, lao động thì hưởng công trực tiếp khi chịu trách nhiệm sản xuất các loại hàng hóa theo hợp đồng đã ký và giá cả theo thị trường tại thời điểm thu hoạch. Bằng cách làm này, tất cả các loại rau củ sản xuất có thể cung cấp cho các chợ đầu mối, hệ thống siêu thị và nhà hàng lớn. Hiện đã có 6 cơ sở ký kết tiêu thụ sản phẩm với Saigon Co.op; 30 cơ sở tham gia tiêu thụ rau với các siêu thị Lotte, BigC, Metro, Maximark, Aeon.

Trao đổi với chúng tôi, bà Nguyễn Thị Thu Thủy, Phó Tổng Giám đốc Liên hiệp hợp tác xã thương mại Tp. Hồ Chí Minh (Saigon Co.op) cho biết, hiện  đã đưa thực phẩm VietGap vào các siêu thị và cửa hàng Co.op Food; trong đó, lượng rau củ sản xuất tại thành phố là 30-40 tấn/ngày, bằng 30% tổng lượng rau củ tiêu thụ.

Sở dĩ Saigon Co.op lựa chọn các sản phẩm đến từ nhà cung cấp tại Lâm Đồng bởi các hợp tác xã này biết đa dạng mặt hàng hơn, sản phẩm được người tiêu dùng ưa thích hơn nên phải theo thị hiếu khách hàng. Tuy nhiên, các mô hình này vẫn chỉ dừng lại ở một số đơn vị, chứ chưa mở rộng nhiều. Hơn nữa, các đơn vị chủ yếu tập trung các giải pháp kỹ thuật mà chưa tính tới chuyện tiếp cận thị trường và thu nhập của nông dân nên khó duy trì bền vững và mở rộng.

Chủ động kết nối

Để mô hình hợp tác xã kiểu mới hoạt động theo chuỗi liên kết đạt hiệu quả, Saigon Co.op đang tiếp tục triển khai hoạt động mở rộng mạng lưới tại Đồng bằng sông Cửu Long, với nhiều dự án có quy mô lớn cùng các giải pháp hỗ trợ sản xuất và lưu thông hàng hóa.

Cụ thể, Saigon Co.op đã ký hợp đồng liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm với các hợp tác xã, doanh nghiệp và hộ nông dân tại các tỉnh, thành phố Đồng bằng sông Cửu Long như: Tp. Cần Thơ, Tiền Giang, Long An, Bến Tre, Vĩnh Long, Hậu Giang, Sóc Trăng, Đồng Tháp…. Doanh số tiêu thụ bình quân của các hợp tác xã, các hộ nông dân thuộc ngành hàng thực phẩm tươi sống là gần 1.000 tỷ đồng/năm.

Nhiều siêu thị Co.opmart tại khu vực này đã liên kết bán hàng nông sản được sản xuất tại Đồng bằng sông Cửu Long với hiệu quả cao, được người tiêu dùng tin tưởng, yên tâm sử dụng, điển hình như Co.opmart Cần Thơ. Lấy tiêu chí hàng hóa phải đa dạng, nguồn gốc phải rõ ràng, giá cả phải chăng, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, gia tăng dịch vụ tiện ích cho khách hàng, nâng cao sự tận tâm phục vụ của đội ngũ nhân viên làm thế mạnh, Co.opmart Cần Thơ đã  nhận được sự ưa chuộng của khách hàng.

Ông Nguyễn Thành Nhân, Phó Tổng Giám đốc Saigon Co.op cho biết, Liên hiệp hợp tác xã Thương mại Tp.Hồ Chí Minh đã xây dựng chương trình hợp tác, bao tiêu, ứng vốn hàng trăm triệu đồng, thậm chí hàng chục tỷ đồng, tùy theo quy mô để sản xuất rau, trái cây an toàn cung cấp cho hệ thống siêu thị này.

Dự kiến, từ nay đến năm 2020, Saigon Co.op tiếp tục khai thác từ các nhà cung cấp, hợp tác xã, hộ dân, tham gia liên kết đầu tư vào nông nghiệp, hình thành và phát triển các hợp tác xã nông nghiệp nhằm đa dạng nguồn hàng cung ứng cho hệ thống, góp phần nâng cao lợi thế cạnh tranh.

Không riêng với Saigon Co.op, hệ thống Big C cũng đã liên kết bao tiêu sản phẩm với hơn 800 nông hộ, hợp tác xã và doanh nghiệp của Đồng bằng sông Cửu Long, Lâm Đồng, Đăk Lăk, Đà Nẵng, Thừa Thiên - Huế, Nghệ An, Hà Nội, Hải Phòng… Không chỉ quảng bá và tiêu thụ ở hệ thống Big C trong nước, các sản phẩm đạt tiêu chuẩn còn được xuất khẩu sang các thị trường Brazil, Pháp, Argentina, Colombia, Ấn Độ…

Theo ông Nguyễn Văn Liêm, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Vĩnh Long từ năm 2016 đến nay, địa phương xây dựng 7 hợp tác xã đạt tiêu chuẩn xuất khẩu GlobalGap, VietGap. Ngoài ra, các huyện cũng đẩy mạnh xây dựng vùng sản xuất nông sản chủ lực theo quy hoạch và chủ động quảng bá sản phẩm trên các Website để thu hút doanh nghiệp liên kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm cho nông dân.

Đại diện Liên minh hợp tác xã Việt Nam cho biết, Liên minh sẽ tập trung xây dựng các chuỗi giá trị cung ứng sản phẩm, hỗ trợ hợp tác xã thành viên. Đơn cử như trong sản xuất thanh long, sẽ tổ chức liên kết các cơ sở trồng trọt ở các tỉnh, thành phố phía Nam thành một liên hiệp hợp tác xã, thống nhất hoạt động trồng trọt, sản xuất theo tiêu chí “2 đồng nhất” (đồng nhất một loại giống, đồng nhất về công nghệ) để cùng nhau phát triển.

Ngoài ra, Liên minh hợp tác xã Việt Nam sẽ hỗ trợ 100% kinh phí bồi dưỡng cán bộ hợp tác xã, xây dựng website, chỉ dẫn địa lý, chứng nhận tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm, quảng bá sản phẩm trên website và sàn giao dịch điện tử. Cùng đó, các hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã cũng được hỗ trợ tối đa 60% kinh phí xây dựng công trình phục vụ sản xuất kinh doanh, ưu tiên xúc tiến thương mại, tìm kiếm đối tác nước ngoài./.