Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: IRNA/TTXVN

Tòa án Tối cao Mỹ ngày 9/9 đã đồng ý nhanh chóng xem xét một cuộc đối đầu quan trọng về các mức thuế quan của Tổng thống Donald Trump đối với hàng nhập khẩu từ các quốc gia nước ngoài, một chính sách mang tính dấu ấn trong nhiệm kỳ thứ hai của ông.

Vấn đề trọng tâm là quyền hạn của ông Trump trong việc đơn phương áp đặt thuế quan, không cần Quốc hội phê chuẩn, dựa trên một đạo luật được dành riêng cho các tình huống khẩn cấp. 

Tòa đã nhận 2 vụ kiện khác nhau bao trùm phần lớn các mức thuế quan của ông Trump, bao gồm một vụ do chính quyền Tổng thống Trump đệ trình tuần trước sau khi Tòa phúc thẩm liên bang hôm 29/8 phán quyết rằng tổng thống đã vượt quá thẩm quyền của mình. Vụ còn lại là một thách thức tương tự do 2 công ty sản xuất đồ chơi giáo dục khởi kiện.

Trong lúc chờ phán quyết, các mức thuế quan này vẫn tiếp tục được áp dụng. Theo quy trình rút gọn, tòa sẽ tổ chức phiên tranh luận miệng vào tuần đầu tiên của tháng 11 và đưa ra phán quyết sau đó. 

Các vụ kiện liên quan đến 2 nhóm thuế quan. Một là thuế quan “đối ứng” theo từng quốc gia, dao động từ 34% đối với Trung Quốc đến mức cơ bản 10% cho phần còn lại của thế giới. Nhóm còn lại là mức thuế 25% mà Trump áp đặt đối với một số hàng hóa từ Canada, Trung Quốc và Mexico, với lý do các quốc gia này không kiềm chế được dòng chảy fentanyl. 

Các mức thuế quan khác được áp dụng theo những cơ sở pháp lý khác — chẳng hạn mức thuế 50% đối với thép và nhôm từ tất cả các đối tác thương mại khác trên toàn cầu — không nằm trong phạm vi xét xử của các vụ kiện này. 

Theo NBC News, ngay cả khi ông Trump thua tại Tòa án Tối cao, ông vẫn có những con đường pháp lý khác để áp đặt thêm các mức thuế quan mới. 

Năm doanh nghiệp đang thách thức thuế quan của ông Trump đã đồng ý trong một trong 2 vụ kiện rằng Tòa án Tối cao nên can thiệp ngay lập tức để giải quyết một vấn đề hệ trọng như vậy. Một nhóm gồm 12 bang cũng đã khởi kiện nhằm ngăn chặn các mức thuế này. 

Trong vụ thứ hai, các công ty đã yêu cầu tòa án xét xử theo thủ tục rút gọn từ đầu năm nay.

Tòa phúc thẩm đã phán quyết rằng Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), vốn cho phép tổng thống điều chỉnh nhập khẩu khi có tình trạng khẩn cấp quốc gia, không trao quyền rộng lớn để áp đặt các mức thuế toàn cầu với thời hạn không xác định. Hiến pháp quy định rõ ràng rằng quyền đặt ra thuế quan thuộc về Quốc hội. 

Tòa án Tối cao với đa số là thành viên theo đường lối bảo thủ (6/3) trong những tháng đầu nhiệm kỳ của ông Trump thường xuyên phán quyết có lợi cho ông, nhưng một số chuyên gia pháp lý tin rằng tòa có thể hoài nghi hơn về quyền hạn thuế quan của ông. 

Trong thời chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden, tòa đã tỏ ra nghi ngờ đối với những nỗ lực của Nhà Trắng nhằm tìm kiếm quyền hành pháp rộng rãi dựa trên những đạo luật không đề cập trực tiếp đến chính sách cụ thể. Một ví dụ đáng chú ý, tòa đã áp dụng cái gọi là “học thuyết những vấn đề trọng yếu”, phán quyết chống lại kế hoạch xóa nợ sinh viên của  ông Biden. 

V.O.S. Selections Inc., một công ty nhập khẩu rượu vang và rượu mạnh, cùng với Plastic Services and Products, một công ty ống nước và phụ kiện, nằm trong số 5 doanh nghiệp đã kiện ông Trump về việc sử dụng đạo luật khẩn cấp trong một trong các vụ kiện. 

Tòa án Thương mại Quốc tế ban đầu đã chặn các mức thuế vào cuối tháng 5, khiến chính quyền Tổng thống Trump kháng cáo. 

Trong vụ thứ hai, một thẩm phán liên bang ở Washington cũng đã ra phán quyết có lợi cho 2 công ty Learning Resources và hand2mind. 

Theo nhận định của mạng phân tích Axios ngày 9/9, vụ kiện lớn này sẽ quyết định tương lai nỗ lực của ông Trump nhằm tái định hình hệ thống thương mại toàn cầu, và có khả năng tác động đến hàng trăm tỷ USD doanh thu của chính phủ. 

Trump đã tuyên bố rằng thua kiện trong vụ này sẽ “hủy diệt nước Mỹ theo đúng nghĩa đen”. Những quan chức khác trong chính quyền cũng lặp lại kiểu ngôn ngữ nghiêm trọng này.