Việt Nam đứng thứ ba thế giới về xuất khẩu sắn, chuỗi cung ứng còn nhiều thách thức

Sáng 28/1, tại Hà Nội, Hội Khoa học Kinh tế Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam phối hợp với Hiệp hội Sắn Việt Nam và Tổ chức Forest Trends tổ chức cuộc họp với chủ đề “Chuỗi cung ngành sắn Việt Nam: Thực trạng và thách thức”.

Phát biểu tại cuộc họp, ông Nghiêm Minh Tiến, Chủ tịch Hiệp hội Sắn Việt Nam cho biết, ngành sản xuất, chế biến và thương mại sắn có đóng góp quan trọng trong thương mại nông sản của Việt Nam, gắn với sinh kế của khoảng 1,2 triệu hộ nông dân, chủ yếu ở khu vực trung du, miền núi và vùng khó khăn. Bên cạnh tiêu thụ nội địa, xuất khẩu sắn tăng mạnh, kim ngạch năm 2025 đạt khoảng 1,3 tỷ USD, đưa Việt Nam trở thành quốc gia xuất khẩu sắn lớn thứ ba thế giới. Thời gian qua, ngành sắn đã từng bước đầu tư theo hướng thân thiện với môi trường, mở rộng khả năng ứng dụng của sản phẩm.

Việt Nam hiện vừa là nước sản xuất sắn nguyên liệu lớn, vừa là trung tâm chế biến và xuất khẩu sắn quy mô lớn trong khu vực. Tổng nguồn cung sắn nguyên liệu hàng năm đạt trên 18 triệu tấn tươi; trong đó khoảng 58% từ sản xuất trong nước và 42% từ nhập khẩu, chủ yếu từ Lào và Campuchia. Diện tích trồng sắn trong nước khoảng hơn 500.000 ha, cung cấp trên dưới 10 triệu tấn sắn tươi mỗi năm; lượng sắn nhập khẩu tương đương khoảng 8 triệu tấn.

Các đại biểu cho rằng, trong bối cảnh xuất khẩu sắn tăng mạnh về sản lượng nhưng kim ngạch tăng chậm, giải pháp căn bản và lâu dài là nâng cao giá trị gia tăng thông qua đẩy mạnh chế biến sâu. Theo đó, cần từng bước giảm tỷ trọng xuất khẩu sắn lát khô và tinh bột sắn sơ chế, đồng thời khuyến khích đầu tư phát triển các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao như tinh bột biến tính, sản phẩm phục vụ ngành thực phẩm, dược phẩm, công nghiệp và năng lượng sinh học. Đây được xem là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả, tính bền vững và giảm phụ thuộc vào biến động của thị trường nguyên liệu thô.

Nhiều chính sách quan trọng đã được ban hành nhằm định hướng phát triển bền vững ngành sắn; trong đó có Đề án “Phát triển bền vững ngành hàng sắn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050”. Tuy nhiên, việc triển khai trên thực tế còn gặp nhiều hạn chế do thiếu hướng dẫn cụ thể, công cụ giám sát và chưa tạo được động lực đủ mạnh để thúc đẩy các tác nhân trong chuỗi cung tuân thủ các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, minh bạch và bảo vệ rừng.

Trong khi đó, những năm gần đây, dù diện tích trồng sắn cả nước nhìn chung giảm nhẹ, song tại một số địa phương, việc mở rộng diện tích vẫn diễn ra, làm dấy lên lo ngại về tác động đến tài nguyên rừng. Đáng chú ý, các thị trường quốc tế ngày càng gia tăng yêu cầu đối với tính hợp pháp, truy xuất nguồn gốc và sản phẩm không gây mất rừng; điển hình là Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) đang áp dụng với các ngành hàng như cà phê, cao su, gỗ… Theo đó, sản phẩm sắn Việt Nam được dự báo sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức trong thời gian tới.

Theo ông Hà Công Tuấn, Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam, khó khăn lớn nhất hiện nay trong việc đảm bảo truy xuất nguồn gốc của ngành sắn nằm ở khâu nguyên liệu, bao gồm cả nguồn cung từ nông hộ trong nước và sắn nhập khẩu.

Chia sẻ thêm về giải pháp, ông Nguyễn Vinh Quang, đại diện Tổ chức Forest Trends cho rằng, để đảm bảo truy xuất nguồn gốc, ngành sắn cần tái cấu trúc chuỗi cung hiện nay, tăng cường kiểm soát khâu sản xuất, đặc biệt là quản lý việc sử dụng đất; từng bước chuyển các hoạt động phi chính thức sang chính thức, minh bạch hóa toàn bộ chuỗi và đảm bảo đầy đủ bằng chứng phục vụ truy xuất nguồn gốc.

Ở góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Nghiêm Minh Tiến khẳng định, doanh nghiệp ngành sắn cam kết hướng tới xây dựng chuỗi cung minh bạch, đáp ứng yêu cầu về bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường và truy xuất nguồn gốc; đồng thời kiến nghị các cơ quan quản lý sớm có hướng dẫn cụ thể và cơ chế hỗ trợ phù hợp để doanh nghiệp thực hiện hiệu quả các yêu cầu mới.