Ngày 29/4, tại trụ sở Liên hợp quốc (LHQ) ở New York (Mỹ), nhân dịp Hội nghị kiểm điểm Hiêp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) lần thứ 11, Việt Nam đã chủ trì tổ chức tọa đàm với chủ đề “Nguyên tử cho phát triển: Công nghệ, năng lực và tài chính cho sử dụng năng lượng hạt nhân vì các Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs)”. Sự kiện có sự đồng bảo trợ của Nhật Bản, Philippines, Bỉ, Nam Phi, Senegal, Kenya, Zimbabwe và Guatemala. Hơn 100 đại biểu là đại diện các nước thành viên NPT và các tổ chức quốc tế liên quan trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân đã tham dự tọa đàm.

Theo phóng viên TTXVN tại New York, phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng, Trưởng đoàn Việt Nam tham dự Hội nghị kiểm điểm NPT lần thứ 11, nêu rõ những đóng góp quan trọng của năng lượng hạt nhân đối với nhiều lĩnh vực như y tế, nông nghiệp, công nghiệp, bảo đảm an ninh lương thực, an ninh năng lượng, thích ứng với biến đổi khí hậu, lấy ví dụ từ thực tế thành công của Việt Nam trong chẩn đoán hình ảnh, tầm soát và điều trị ung thư, kiểm soát sâu bệnh trong nông sản… Thứ trưởng nhấn mạnh, trong bối cảnh các nước đang phát triển phải đối mặt với hạn chế về cơ sở vật chất, năng lực kỹ thuật và tài chính bền vững và nguy cơ bị bỏ lại phía sau, cần bảo đảm công bằng, thu hẹp khoảng cách và khả năng tiếp cận ứng dụng của năng lượng hạt nhân cho các nước Phương Nam.

Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng kêu gọi tăng cường hợp tác quốc tế về ứng dụng năng lượng hạt nhân, chú trọng hỗ trợ các nước đang phát triển xây dựng năng lực, đào tạo, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và huy động nguồn tài chính bền vững để hỗ trợ các mục tiêu phát triển dài hạn. Trong đó, Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) cần đóng vai trò điều phối chính trong thúc đẩy ứng dụng hòa bình của năng lượng hạt nhân, đồng thời củng cố quan hệ đối tác giữa IAEA, các tổ chức tài chính quốc tế, đối tác phát triển cũng như hợp tác Nam – Nam và hợp tác ba bên.

Về phía các diễn giả, đại diện IAEA đề xuất phương pháp tiếp cận mới đối với lĩnh vực này trong khuôn khổ NPT, giới thiệu các Chương trình Hợp tác Kỹ thuật của IAEA. Đại diện Nhật Bản thông tin về nỗ lực thúc đẩy hợp tác quốc tế và hỗ trợ các nước đang phát triển trong ứng dụng năng lượng nguyên tử, nâng cao năng lực. Phần Lan nhấn mạnh yêu cầu cải thiện tiếp cận các nguồn tài chính, công nghệ, đồng thời cho rằng Lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) có thể là giải pháp phù hợp đối với các nước đang phát triển. Đại diện các nước đồng bảo trợ Kenya, Zimbabwe, Nam Phi, Philippines, Senegal, Guatemala và nhiều nước tham dự tái khẳng định vai trò thiết thực của ứng dụng hạt nhân vì mục đích hòa bình trong thúc đẩy phát triển bền vững, mong muốn có điều kiện thuận lợi hơn trong tiếp cận công nghệ, nâng cao năng lực và huy động nguồn lực tài chính, bảo đảm đầu tư vào năng lượng hạt nhân với chi phí phải chăng cho các nước đang phát triển. Các đại biểu đều đánh giá cao sáng kiến của Việt Nam tổ chức tọa đàm.

Buổi tọa đàm góp phần làm nổi bật trụ cột sử dụng hòa bình năng lượng hạt nhân của Hiệp ước NPT, coi đây là yếu tố không thể tách rời trong việc bảo đảm tính cân bằng và hiệu quả của hiệp ước. Phát biểu của diễn giả thể hiện thông điệp xuyên suốt là công nghệ hạt nhân, nếu được quản trị có trách nhiệm và tiếp cận công bằng, có thể trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng bao trùm, đổi mới sáng tạo và góp phần thực hiện các Mục tiêu phát triển bền vững.

Trong thời gian tham dự Hội nghị kiểm điểm Hiệp ước NPT lần thứ 11, Thứ trưởng Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng và đoàn Việt Nam đã có các cuộc tiếp xúc với Tổng Giám đốc IAEA Rafael Mariano Grossi, Phó Tổng Thư ký LHQ Izumi Nakamitsu, Thứ trưởng Ngoại giao Nhật Bản Kunimistu Ayano, Thứ trưởng Ngoại giao Hàn Quốc Yeondoo Jeong, Thứ trưởng Ngoại giao Singapore Zhulkarnain Abdul Rahim, Quốc Vụ khanh Phần Lan Jukka Salovaara, Thứ trưởng Ngoại giao Ba Lan Robert Kupiecki, Thứ trưởng Ngoại giao Na Uy Eivind Vad Petersson, Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Thụy Điển Dag Hartelius, Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Latvia Andžejs Viļumsons, và Trợ lý Bộ trưởng Ngoại giao và Thương mại Australia Matt Thistlethwaite.

Tại các cuộc tiếp xúc, hai bên trao đổi về các biện pháp tăng cường quan hệ giữa Việt Nam và các nước trên cả bình diện song phương và đa phương. Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng nhấn mạnh vai trò của chủ nghĩa đa phương, trách nhiệm của các quốc gia thành viên NPT trong củng cố cam kết đối với NPT dựa trên 3 trụ cột: chống phổ biến vũ khí hạt nhân, giải trừ quân bị và sử dụng hòa bình năng lượng hạt nhân. Các đối tác đánh giá cao sự phát triển năng động của Việt Nam, khẳng định coi Việt Nam là một trong những đối tác quan trọng tại khu vực, đồng thời mong muốn thúc đẩy hơn nữa quan hệ chính trị - ngoại giao, nâng cao hiệu quả hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư với Việt Nam, ủng hộ hợp tác trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, năng lượng tái tạo và phát triển bền vững. Các đối tác cũng chúc mừng Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội nghị kiểm điểm Hiệp ước NPT lần thứ 11 và bày tỏ sẵn sàng tiếp tục hỗ trợ đóng góp vào thành công chung của hội nghị.