Theo UBND Tp. Hồ Chí Minh, chỉ tiêu vận tải hành khách công cộng (xe buýt, taxi) cả năm 2015 đạt 600 triệu lượt, đáp ứng 9,8% nhu cầu đi lại của người dân là khó hoàn thành. Tính riêng vận tải xe buýt dự kiến cả năm 2015 cũng chỉ đạt gần 367,7 triệu lượt, thấp hơn năm 2012 (413 triệu lượt) và năm 2013 (411 triệu lượt).

Trên địa bàn thành phố, tính đến ngày 31/12/2014, tổng số xe buýt đang hoạt động là 2.797 xe, giảm 74 xe so với cuối năm 2013. Cùng với đó, tiền trợ giá xe buýt liên tục giảm, từ 1.422 tỷ đồng trong năm 2011 và đến năm 2015 chỉ còn 1.180 tỷ đồng.

Nguyên nhân chính theo UBND Tp. Hồ Chí Minh là do trong năm 2014, thành phố đã ngưng 3 tuyến xe buýt có trợ giá (mã số 143, 111, 26) và 5 tuyến xe buýt không trợ giá nên ảnh hưởng đến số lượng người đi. Bên cạnh đó, việc thi công một số công trình hạ tầng giao thông (nhà ga tuyến metro số 1, cầu Ông Buông, đường Hậu Giang….) cũng làm cho lộ trình xe buýt bị thay đổi, kéo dài, thời gian hành trình của chuyến xe tăng lên ảnh hưởng đến nhu cầu đi lại của người dân.

Tình trạng xe buýt cũ, xuống cấp cũng là một trong những nguyên nhân làm giảm lượng khách sử dụng phương tiện công cộng. Hiện có đến 75% số xe buýt đang hoạt động được đầu tư từ năm 2002. Trong khi đó, thành phố cũng chưa hoàn thành kịp các loại phương tiện công cộng hiện đại như: tàu điện ngầm, xe buýt nhanh để đưa vào khai thác.

Hạ tầng phục vụ xe buýt còn yếu kém, chưa có làn đường dành riêng, dẫn đến dòng phương tiện lưu thông hỗn hợp cùng xe máy và ô tô. Thêm nữa, quỹ đất dành cho hoạt động vận tải hành khách công cộng chỉ có khoảng 26/191 ha, đạt 13,7% so với chỉ tiêu quy hoạch…

Ngoài ra, chính sách hạn chế xe cá nhân vẫn chưa được thành phố thực hiện triệt để, làm giảm nhu cầu sử dụng xe công cộng của người dân. Tính đến ngày 15/7/2015, Tp. Hồ  Chí Minh đang quản lý hơn 7,2 triệu phương tiện; trong đó hơn 6,5 triệu xe mô tô, chưa kể khoảng 1 triệu xe gắn máy vãng lai của các tỉnh lưu thông hàng ngày, tạo nên sự cạnh tranh và làm giảm đáng kể sản lượng hành khách đi xe buýt.

Mặc dù, lượng khách hàng sử dụng phương tiên công cộng trong lưu thông hiện đang giảm sút, UBND Tp. Hồ Chí Minh cho biết, giai đoạn 2016 - 2020, hoạt động vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt vẫn sẽ giữ vai trò chủ lực trong giao thông. Tuy nhiên, ước tính số lượng người sử dụng loại phương tiện này sẽ giảm dần theo từng năm do sự thay thế bởi cách pương tiện công cộng hiện đại khác.

Đến cuối năm 2020, dự kiến tuyến metro số 1 và tuyến metro số 2 (giai đoạn 1) bắt đầu hoạt động với khối lượng đạt khoảng 50 triệu lượt hành khách/năm. Tuyến xe buýt nhanh khối lượng lớn (BRT) số 1 trên đại lộ Võ Văn Kiệt sẽ khai thác từ năm 2018, đáp ứng khoảng 23.000 lượt hành khách/ngày.

Để phát triển vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt, UBND Tp. Hồ Chí Minh đã xác định một số giải pháp trọng tâm như tổ chức giao thông theo hướng hạn chế sử dụng phương tiện cơ giới cá nhân, thực hiện một số tuyến đường có làn đường dành riêng hoặc ưu tiên cho xe buýt, tổ chức các tuyến xe buýt nhanh BRT. Bên cạnh đó, đầu tư khai thác một số tuyến đường sắt đô thị còn chậm, xây dựng quỹ phát triển vận tải hành khách công cộng nhằm giảm trợ giá từ ngân sách.

Ngoài ra thành phố cũng sẽ đầu tư đổi mới phương tiện vận tải xe buýt phù hợp với đặc tính đô thị, điều kiện đường giao thông trên địa bàn, triển khai thực hiện đấu giá cho thuê quảng cáo bên ngoài thân xe buýt để tạo nguồn thu bù đắp kinh phí trợ giá xe buýt. Cùng với đó, thành phố sẽ đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để nâng cao chất lượng dịch vụ xe buýt, đầu tư xây dựng hoàn tất các đầu mối trung chuyển xe buýt tại Công viên Đầm Sen, Công viên 23 tháng 9, Bến xe Văn Thánh, Bến xe Củ Chi, Bến xe Nhà Bè, mở rộng bến xe Quận 8, bãi hậu cần xe buýt tại phường Hiệp Bình Phước (Thủ Đức)…/.

Trần Xuân Tình