Trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động nhanh và phức tạp, Việt Nam đang đứng trước cả cơ hội và thách thức khi tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu; đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao năng lực thích ứng, biến thách thức thành cơ hội khẳng định giá trị bền vững. Đây là góc nhìn được nhiều chuyên gia chia sẻ tại Diễn đàn Phòng vệ thương mại lần thứ hai với chủ đề “Chủ động phòng vệ – Tăng tốc hội nhập – Thúc đẩy kinh tế tư nhân trong chuỗi cung ứng toàn cầu” do Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh, ngày 25/9.

Ông Lương Hoàng Thái, Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại nhấn mạnh, vai trò thiết yếu của công tác phòng vệ thương mại trong việc bảo vệ sản xuất trong nước, thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu có nhiều biến động, các công cụ phòng vệ thương mại như thuế chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh, bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp và người lao động.

Kể từ khi được thành lập, Cục Phòng vệ thương mại đã thực hiện 48 vụ việc điều tra mới và 35 vụ việc rà soát các biện pháp phòng vệ thương mại đang áp dụng. Trên cơ sở đó, Cục Phòng vệ thương mại đã kiến nghị Bộ Công Thương áp dụng 36 biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng nhập khẩu. Tổng doanh thu hàng năm của các doanh nghiệp sản xuất trong nước tham gia các vụ việc phòng vệ thương mại ước đạt gần 600.000 tỷ đồng, với hơn 56.000 lao động trực tiếp. Thu ngân sách từ thuế phòng vệ thương mại đạt khoảng 1.600 tỷ đồng mỗi năm.

Tuy nhiên, đại diện Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cũng đề cập đến những khó khăn thực tế trong việc xác định xuất xứ trong chuỗi cung ứng phức tạp và đưa ra một số kiến nghị nhằm cải thiện hiệu quả quản lý và hỗ trợ doanh nghiệp. Trong các biện pháp phòng vệ thương mại của Việt Nam, khối kinh tế tư nhân đóng vai trò quan trọng. Cụ thể, trong số các vụ việc điều tra áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại, có 88% vụ việc có sự tham gia của các doanh nghiệp tư nhân. Trong số 79 doanh nghiệp tham gia với tư cách là bên yêu cầu điều tra, 56 doanh nghiệp là doanh nghiệp tư nhân. Các doanh nghiệp tư nhân cũng chiếm 92,8% tổng sản lượng hàng hóa trong các vụ việc điều tra.

Ông Dương Duy Hưng, Vụ trưởng Vụ Kinh tế tổng hợp, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho biết, với độ mở kinh tế cao và tham gia sâu rộng vào các hiệp định thương mại tự do, Việt Nam không chỉ đối mặt với nhiều vụ việc phòng vệ thương mại từ các thị trường xuất khẩu mà còn cần chủ động sử dụng phòng vệ thương mại để bảo vệ thị trường trong nước. Đặc biệt, khối doanh nghiệp tư nhân - lực lượng đóng vai trò then chốt trong tăng trưởng và tạo việc làm cần nâng cao năng lực cạnh tranh, chủ động ứng phó với rào cản thương mại quốc tế.

Theo đó, Việt Nam cần định vị lại vai trò của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị toàn cầu, chuyển từ gia công sang tạo giá trị cao. Các hạn chế như trình độ công nghệ thấp, thiếu nhân lực chất lượng cao, tư duy ngắn hạn và chưa chú trọng xây dựng thương hiệu. Để khắc phục, cần thúc đẩy đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, nâng cao kỹ năng lao động, thay đổi tư duy sản xuất, tăng cường liên kết chuỗi và hoàn thiện thể chế hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân phát triển bền vững và chủ động hội nhập quốc tế.

Ông Lê Việt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam, Tổng Giám đốc Công ty Thép Miền Nam chia sẻ: Doanh nghiệp tư nhân là lực lượng tiên phong trong việc khởi kiện phòng vệ thương mại, có nhận thức rõ ràng về phòng vệ thương mại và phản ứng nhanh chóng với bất ổn thị trường. Các biện pháp phòng vệ thương mại giúp bảo vệ các ngành sản xuất trong nước khỏi cạnh tranh không lành mạnh và nhập khẩu giá rẻ, tạo ra một môi trường cạnh tranh công bằng. Nhờ đó, doanh nghiệp trong nước có không gian để phát triển, tối ưu hóa sản xuất và tái cơ cấu kinh doanh để phát triển bền vững.

Theo ông Lê Việt, từ trước đến nay, các doanh nghiệp ngành thép của Việt Nam vẫn luôn chủ động, tích cực sử dụng công cụ phòng vệ thương mại và đề xuất cơ quan nhà nước trước các vụ việc, biện pháp hạn chế nhập khẩu thép của các quốc gia mà Việt Nam xuất khẩu thép đến. Tuy nhiên, đây là một vấn đề cần có sự tham gia giải quyết, tham vấn hỗ trợ của rất nhiều cơ quan trong nền kinh tế. Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công thương cần tiếp tục sát sao với các doanh nghiệp nhằm hỗ trợ bảo vệ quyền lợi chính đáng cho ngành sản xuất nội địa Việt Nam