Ưu tiên xây dựng các trạm bơm lấy nước cho các khu vực khó khăn. Ảnh minh họa: TTXVN.

Báo cáo Thủ tướng Chính phủ về tổng kết việc lấy nước phục vụ gieo cấy lúa vụ Đông Xuân 2016-2017, khu vực Trung du và Đồng bằng Bắc bộ, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho biết, do tiến độ lấy nước được thực hiện nhanh hơn dự kiến, thời gian lấy nước đã rút ngắn 4,5 ngày, từ 18 ngày xuống còn 13,5 ngày. Đến nay, hầu hết các địa phương trong khu vực đã cấp đủ nước phục vụ gieo cấy.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hoàng Văn Thắng, việc cấp nước phục vụ làm đất vụ Đông Xuân 2016-2017, khu vực Trung du và Đồng bằng Bắc bộ đã được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp chặt chẽ với Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Trung ương, các cơ quan khoa học, cơ quan thông tấn và các địa phương xây dựng kế hoạch lấy nước và điều hành các đợt lấy nước khả thi, đạt hiệu quả cao.

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã tổ chức xây dựng kế hoạch lấy nước dựa trên việc tính toán cụ thể bằng mô hình toán của Viện Quy hoạch Thủy lợi, bảo đảm các tiêu chí chủ yếu như: khung thời vụ, lịch thủy triều, nhu cầu lấy nước của địa phương, không trùng kỳ nghỉ Tết Nguyên đán.

Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã tổ chức vận hành các nhà máy thủy điện để bảo đảm duy trì mực nước hạ du hệ thống sông Hồng trong các đợt xả nước theo yêu cầu, bảo đảm điện cho các trạm bơm hoạt động liên tục. Thông tin điều hành của Tập đoàn được gửi hàng ngày đến các cơ quan liên quan để phối hợp thực hiện.

“Việc chỉ đạo, điều hành các đợt lấy nước được thực hiện sâu sát, quyết liệt, mọi khó khăn phát sinh, đề xuất, kiến nghị của các địa phương đều được tháo gỡ và giải quyết kịp thời. Do chỉ đạo, phối hợp tốt nên đã rút ngắn thời gian lấy nước, bảo đảm tiết kiệm nước xả từ các hồ chứa thủy điện, đồng thời vẫn đảm bảo nước phục vụ sản xuất, dân sinh”, Thứ trưởng Hoàng Văn Thắng cho biết.

Để duy trì các đợt lấy nước, Tập đoàn Điện lực Việt Nam đã tăng cường phát điện các hồ chứa Sơn La, Hòa Bình, Thác Bà và Tuyên Quang. Nhìn chung, dòng chảy hệ thống sông Hồng được duy trì bảo đảm yêu cầu lấy nước, một số ngày mực nước sông tương đối cao, tạo điều kiện thuận lợi đẩy nhanh tiến độ lấy nước.

Các đợt xả nước đã bảo đảm yêu cầu cung cấp đủ nước cho làm đất gieo cấy lúa Đông Xuân, lượng nước xả từ các hồ chứa thủy điện (4,67 tỷ m3), tiết kiệm khoảng 0,5 tỷ m3 so với dự kiến; giảm khoảng 1,0 tỷ m3 so với năm 2014, 0,4 tỷ m3 so với năm 2015; cao hơn 1,6 tỷ m3 so với năm 2016 (năm có lượng mưa trái mùa lớn, nguồn nước thuận lợi).

Theo Thứ trưởng Hoàng Văn Thắng, lịch lấy nước của từng đợt được xác định phù hợp với kỳ triều cường, tính toán cụ thể bằng mô hình toán để xác định khoảng thời gian xả nước tiết kiệm nhất.

Trong đợt 1 có mưa với lượng mưa trung bình toàn khu vực khoảng 30-50mm, làm tăng lượng dòng chảy hệ thống sông và đẩy nhanh tiến độ lấy nước trong thời gian đợt 1, giữa đợt 1 và đợt 2. Các cửa lấy nước, hệ thống kênh dẫn nước trong các hệ thống công trình thủy lợi được đầu tư nạo vét tốt đã tạo thuận lợi cho việc dẫn nước vào ruộng;

Bên cạnh đó, sự chủ động của các địa phương trong việc vận hành hệ thống thủy lợi, nhiều nơi đã có kế hoạch chủ động lấy nước sớm, và tích nước khi có điều kiện, kể cả thời gian giữa các đợt lấy nước (thời gian giữa đợt 1 và đợt 2, diện tích có nước trung bình tăng khoảng 25%).

Sau khi kết thúc đợt 3, các đơn vị khai thác công trình thủy lợi tiếp tục vận hành công trình thủy lợi cấp nước. Một số địa phương thường xuyên gặp khó khăn về nguồn nước các năm trước đây đã đầu tư bổ sung công trình lấy nước, hỗ trợ hiệu quả việc lấy nước.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Hoàng Văn Thắng, quá trình lấy nước còn gặp một số khó khăn bởi, tập quán làm đất khác nhau dẫn đến nhu cầu nước giữa các địa phương không thống nhất thời gian (vùng ven biển làm đất sớm, vùng trung du làm đất muộn), dẫn đến phải kéo dài thời gian lấy nước.

Thời gian lấy nước đợt 1 phù hợp với các tỉnh ven biển nhưng các địa phương vùng trung du chưa có nhu cầu lấy nước cao, dẫn đến tiến độ lấy nước các địa phương không đồng đều.

Hay hiện tượng xói lòng sông vẫn tiếp diễn, dẫn đến mực nước hạ du hệ thống sông Hồng (đặc biệt thượng lưu các cửa lấy nước của một số hệ thống công trình thủy lợi) bị hạ thấp, gây khó khăn cho việc lấy nước của các hệ thống công trình thủy lợi và làm tăng lượng nước xả của các hồ chứa thủy điện.

Thứ trưởng Hoàng Văn Thắng cho biết, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tiếp tục chỉ đạo các cơ quan liên quan phối hợp với các địa phương nghiên cứu giải pháp, vận động người dân thay đổi tập quán làm đất sớm (tăng cường phương tiện cơ giới để rút ngắn thời gian làm đất…v.v.), tạo điều kiện rút ngắn thời gian lấy nước.

Tổng hợp kết quả thực hiện Đề tài nghiên cứu “Dự báo xu thế biến đổi hạ thấp lòng dẫn và đề xuất giải pháp khắc phục, khai thác hiệu quả công trình thủy lợi trên hệ thống sông Hồng - Thái Bình” để đánh giá nguyên nhân và đề xuất giải pháp khắc phục việc hạ thấp lòng dẫn hệ thống sông Hồng.

Ngoài ra, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với các bộ, ngành liên quan, Tập đoàn Điện lực Việt Nam và các địa phương tổ chức Hội nghị Tổng kết 10 năm thực hiện công tác lấy nước phục vụ gieo cấy vụ Đông Xuân khu vực Trung du và Đồng bằng Bắc bộ.

Trước tình trạng trên, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành liên quan và địa phương quản lý chặt chẽ việc khai thác cát để hạn chế việc hạ thấp, biến đổi lòng dẫn, hạ thấp mực nước sông Hồng để hỗ trợ các hệ thống công trình thủy lợi lấy nước.

Ưu tiên bố trí nguồn vốn để đầu tư xây dựng các trạm bơm cho các khu vực khó khăn về nguồn nước, giúp đẩy nhanh tiến độ lấy nước, kịp kế hoạch chung của khu vực;

Cùng với đó, xây dựng cơ chế phối hợp giữa các địa phương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam để đầu tư xây dựng các trạm bơm lấy nước dọc sông Hồng, có thể lấy nước chủ động, không phụ thuộc nguồn xả bổ sung từ các hồ chứa thủy điện./.

Xem thêm:

>> Các đợt lấy nước cho vụ Đông Xuân đạt hiệu quả cao