Theo Báo cáo Chỉ số Trí tuệ nhân tạo (AI Index) năm 2026 do Viện Trí tuệ nhân tạo lấy con người làm trung tâm thuộc Đại học Stanford (Stanford HAI) công bố ngày 13/4, Trung Quốc hiện đang dẫn đầu toàn cầu về số lượng công bố khoa học, số trích dẫn và tổng số bằng sáng chế trong lĩnh vực này.

Trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo. Ảnh minh họa: A.N/Bnews/vnanet.vn

Được triển khai thường niên từ năm 2017, báo cáo AI Index là một trong những nguồn đánh giá toàn diện nhất về sự phát triển của AI trên thế giới, bao quát các khía cạnh như năng lực công nghệ, sản lượng nghiên cứu, tác động xã hội và nhận thức của công chúng.

Theo báo cáo, Trung Quốc không chỉ đứng đầu về khối lượng công bố khoa học và bằng sáng chế AI mà còn dẫn đầu về số lượng robot công nghiệp được triển khai, phản ánh sự mở rộng mạnh mẽ của công nghệ này trong lĩnh vực sản xuất. Những kết quả này cho thấy chiến lược đầu tư dài hạn và sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ, doanh nghiệp và các cơ sở nghiên cứu của quốc gia này.

Hiện Mỹ vẫn duy trì lợi thế quan trọng trong việc phát triển các mô hình AI hàng đầu và sở hữu nhiều bằng sáng chế có tác động lớn. Mỹ cũng là quốc gia chi tiêu nhiều nhất cho nghiên cứu và phát triển AI. Tuy nhiên, báo cáo AI Index chỉ ra rằng khả năng thu hút nhân tài AI toàn cầu của Mỹ đang ngày càng gặp nhiều thách thức, trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế gia tăng.

Một điểm đáng chú ý khác là khoảng cách về hiệu suất giữa các mô hình AI của Mỹ và Trung Quốc đang dần thu hẹp. Điều này cho thấy cuộc cạnh tranh trong lĩnh vực AI ngày càng trở nên cân bằng và quyết liệt, mở ra một giai đoạn mới của sự đối đầu công nghệ giữa các cường quốc.

Báo cáo cũng ghi nhận tốc độ mở rộng chưa từng có của việc ứng dụng AI trên toàn cầu, với tỷ lệ chấp nhận công nghệ đạt mức cao kỷ lục. Tuy nhiên, trong khi năng lực công nghệ tiến nhanh, các cơ chế đo lường, quản trị và đảm bảo phát triển AI có trách nhiệm lại chưa theo kịp.

Bên cạnh những thành tựu, báo cáo cảnh báo về các thách thức ngày càng gia tăng, bao gồm chi phí môi trường từ việc vận hành các hệ thống AI quy mô lớn, vấn đề minh bạch và sự phân bổ lợi ích không đồng đều giữa các quốc gia.

Tác động của AI đối với thị trường lao động đang chuyển từ dự báo sang thực tế, trong đó lực lượng lao động trẻ là nhóm chịu ảnh hưởng sớm nhất. Hệ thống giáo dục chính quy cũng được cho là chưa bắt kịp tốc độ phát triển của công nghệ, làm gia tăng  khoảng cách kỹ năng trong xã hội.

Một xu hướng nổi bật khác là sự trỗi dậy của khái niệm “chủ quyền AI”, khi ngày càng nhiều quốc gia coi việc tự chủ về công nghệ và dữ liệu là yếu tố then chốt trong chiến lược phát triển và an ninh quốc gia, dù năng lực giữa các nước vẫn còn chênh lệch đáng kể.

Báo cáo cũng chỉ ra sự khác biệt rõ rệt giữa quan điểm của các chuyên gia và công chúng về tương lai của AI. Trong khi giới chuyên môn thường nhìn nhận công nghệ này với sự thận trọng và tập trung vào các rủi ro tiềm ẩn, công chúng lại có xu hướng lạc quan hơn về những lợi ích mà AI có thể mang lại