Thủ tướng Nhật Bản kêu gọi tăng sản lượng gạo

Chính phủ Nhật Bản dự kiến sẽ đảo ngược chính sách điều chỉnh sản lượng gạo lâu nay vốn hạn chế sản lượng, và thay vào đó khuyến khích nông dân trồng nhiều hơn các loại cây lương thực thiết yếu, do tình trạng thiếu hụt nước và nắng nóng gay gắt đang đe dọa an ninh lương thực của đất nước.

Thủ tướng Shigeru Ishiba dự kiến công bố thay đổi chính sách này tại cuộc họp ngày 6/8 với các bộ trưởng liên quan.

Chính phủ bày tỏ cam kết tạo ra một môi trường thuận lợi cho nông dân mở rộng sản xuất lúa gạo, không chỉ để tiêu dùng trong nước mà còn để xuất khẩu. Mục tiêu là đảm bảo nguồn cung gạo ổn định và thiết lập một hệ thống có thể ứng phó linh hoạt khi mùa màng thất bát.

Cuộc khủng hoảng gạo gần đây đã gây áp lực nặng nề với người tiêu dùng do giá cả tăng vọt, đồng thời phơi bày những hạn chế trong chính sách điều chỉnh sản lượng của chính phủ, vốn tìm cách ổn định giá cả bằng cách cân bằng cung cầu.

Tại một cuộc họp trước đó về nguồn cung gạo vào tháng 7, ông Ishiba đã thảo luận về "một chính sách gạo mới sẽ đảm bảo thu nhập cho những người sản xuất gạo năng động và tăng sản lượng mà không có bất ổn". Ông trình bày chi tiết về việc chuyển sang chính sách tăng sản lượng trong một cuộc họp ngày 5/8.

Đây là cuộc họp cấp bộ trưởng thứ ba về chính sách gạo kể từ khi các cuộc thảo luận bắt đầu vào tháng 6, và là cuộc họp đầu tiên kể từ khi liên minh Đảng Dân chủ Tự do (LDP) và Đảng Công Minh mất thế đa số tại Thượng viện trong cuộc bầu cử gần đây.

Một số người cho rằng giá gạo ăn tăng là do nguồn cung không đủ. Bộ trưởng Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Shinjiro Koizumi trình bày phân tích về các yếu tố thúc đẩy giá gạo tăng cao.

Ông Ishiba cũng sẽ giải quyết các vấn đề nông nghiệp khác mà nông dân Nhật Bản đang phải đối mặt, chẳng hạn như hạn chế diện tích đất nông nghiệp bị bỏ hoang và đảm bảo rằng những trang trại được chuyển giao cho thế hệ tiếp theo.

Trước thềm cuộc rà soát các chính sách về lúa gạo và đồng ruộng được ấn định cho năm tài chính 2027, ông Ishiba lập luận rằng chính sách của chính phủ cho đến nay thực chất đã bảo nông dân "đừng trồng lúa". Ông dự kiến sẽ kêu gọi một hệ thống mới hỗ trợ sản xuất hướng tới tương lai. Ông cũng sẽ ủng hộ việc cải thiện sản xuất thông qua canh tác quy mô lớn và theo mô hình doanh nghiệp, đồng thời chuyển trọng tâm sang việc giúp nông dân tăng sản lượng.

Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản sẽ xây dựng đề cương cho chính sách lúa gạo và đồng ruộng trong tương lai dựa trên ý kiến của Thủ tướng vào khoảng mùa hè năm 2026. Hiện tại, nông dân có thể nhận trợ cấp bằng cách chuyển từ gạo ăn sang gạo làm thức ăn chăn nuôi, hoặc các loại cây trồng như lúa mì và đậu nành. Sản lượng gạo ăn được điều chỉnh dựa trên dự báo nhu cầu, khiến một số người mô tả hệ thống này là "sự giảm sút thực tế" của việc trồng lúa ăn.

Cả Bộ và Đảng Dân chủ Tự do (LDP) đều kêu gọi sửa đổi trợ cấp luân canh và điều chỉnh mức hỗ trợ cho từng loại cây trồng.

Thế nhưng việc chỉ đơn giản là tăng sản lượng có thể khiến giá giảm, khiến cả liên minh cầm quyền và các đảng đối lập phải tìm ra các biện pháp bổ sung. Do liên minh hiện nắm giữ thiểu số ghế tại cả hai viện của Quốc hội, Bộ trưởng Koizumi phát biểu: "Chúng tôi muốn xem xét những điểm chúng tôi đồng thuận, chứ không phải những điểm bất đồng, và thúc đẩy mọi việc tiến triển."

Ông Ishiba cũng kêu gọi một hệ thống hỗ trợ mới cho nông nghiệp thân thiện với môi trường, đặc biệt là ở những vùng đồi núi, nơi khó tích tụ đất đai hoặc canh tác quy mô lớn.

Sự hỗ trợ này sẽ bao gồm việc duy trì ruộng bậc thang ở những vùng đồi núi, đồng thời thúc đẩy "gieo trực tiếp khô", một quy trình trong đó hạt lúa được gieo trực tiếp trên ruộng khô thay vì cấy trên ruộng ngập nước. Với nguy cơ ngày càng tăng của nắng nóng khắc nghiệt và tình trạng thiếu nước, chính phủ đặt mục tiêu thúc đẩy các phương pháp canh tác lúa giúp giảm thiểu việc sử dụng nước.

Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản gần đây ước tính nhu cầu gạo ăn vào năm 2024 đạt 7,11 triệu tấn, trong khi sản lượng chỉ đạt 6,79 triệu tấn - thiếu hụt 320.000 tấn. Bốn năm từ 2021 đến 2024 đã chứng kiến mức thiếu hụt tích lũy lên tới 980.000 tấn.

Sự tăng giá có thể xuất phát từ tình trạng thiếu hụt sản lượng này, chứ không phải do các vấn đề như tắc nghẽn phân phối. Ông Koizumi cũng trình bày phân tích về tình trạng sụt giảm năng suất xay xát và hiệu quả của việc giải phóng gạo từ kho dự trữ của chính phủ.