Đường ống dẫn khí đốt tại cơ sở dự trữ ngầm Bilche-Volytsko-Uherske ở Lviv, miền Tây Ukraine. Ảnh: AFP/TTXVN

Căng thẳng tại Ukraine đã cản trở dự án đường ống Dòng chảy phương Bắc 2(Nord Stream 2) đưa khí đốt từ Nga sang châu Âu và làm lộ rõ kế hoạch nhằmchinh phục thị trường năng lượng “Lục địa Già” của Mỹ.

Câu hỏi đặt là lúc này là liệu Nga có thể dùng lá bài năng lượng để gây áplực lên Liên minh châu Âu (EU) được bao lâu nữa hay Nga đang tạo cơ hội để cácnhà sản xuất dầu khí đá phiến Mỹ “bắt rễ” vào châu Âu?

* Châu Âu muốn từ bỏ dầu khí Nga

Từ khi khởi động chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine vào cuối tháng2/2022, Tổng thống Nga Vladimir Putin liên tục gia tăng áp lực với phương Tâytrên “bàn cờ” năng lượng.

Sắc lệnh ký ngày 31/3/2022 như một tối hậu thư đòichâu Âu và Mỹ sử dụng đồng ruble để thanh toán tiền mua dầu và khí đốt của Nga.Một tháng sau, Nga đơn phương tuyên bố ngừng cung cấp khí đốt cho hai thànhviên EU là Ba Lan và Bulgaria.

EU đã mạnh tay trừng phạt Nga liên quan tới tình hình Ukraine, song vẫn"nhẹ tay" với  một số ngân hàng có liên hệ trực tiếp đến ngànhdầu khí Nga, và đặc biệt là tránh trừng phạt các tập đoàn năng lượng của nướcnày.

Có thể thấy, EU đang lúng túng trong vấn đề năng lượng, nhất là khi khối nàyvẫn chưa thể nhất trí về giải pháp cấm vận dầu mỏ Nga. Trong khi đó, chuyện từbỏ khí đốt của Nga lại càng khó hơn. Cùng lúc, nhiều nước thành viên EU đã gấprút đi tìm các nguồn cung cấp khác, đứng đầu là Mỹ.

Về phía Mỹ, tháng 3/2022, xuất khẩu khí hoá lỏng (LNG) từ nước này sang châuÂu đã tăng gấp 5 lần so với cùng kỳ năm 2021. Từ cuối năm 2021, ba tàu chở LNGcủa Mỹ đang trên đường sang châu Á đã chuyển hướng để quay sang châu Âu, mặc dùkhối lượng LNG mà ba chiếc tàu này chuyên chở chỉ là “một giọt nước” giữa lúcNga đảm bảo nguồn cung cho 40% nhu cầu của EU (theo số liệu thống kê năm 2019).

Ngoài ra, trong số các nguồn cung cấp cho châu Âu, Nga cũng bỏ xa các nước phíasau là Na Uy (22%) và Algeria (7,2%), hay Qatar (4,6%). Mỹ gần như vắng bóng,cho dù nước này có khả năng cung cấp và sản xuất còn nhiều hơn cả Nga.

Trên đài phát thanh France Inter, chuyên gia Pháp về năng lượng FrancisPerrin, Giám đốc nghiên cứu Viện Quan hệ Quốc tế và Chiến lược (IRIS), nhấnmạnh đến tiềm năng to lớn của Mỹ nhờ công nghệ khai thác dầu đá phiến: “Từtrước xung đột Nga-Ukraine, Mỹ đã là nhà sản xuất số một thế giới về dầu mỏ vàkhí đốt, đứng trước cả Nga. Mỹ là một cường quốc về năng lượng hoá thạch vớitiềm năng rất lớn và từ nhiều tháng qua, nước này đã trở thành một trong ba nhàcung cấp LNG hàng đầu của thế giới cùng với Qatar và Australia. Mỹ có khả năngtăng thêm sức cung ứng cho các đối tác châu Âu trong những tháng tới và nhữngnăm tới”.

Theo chuyên gia Francis Perrin, dù vậy, trong ngắn và trung hạn, một mìnhnước Mỹ không thể thay thế Nga để phục vụ thị trường EU cả về dầu mỏ lẫn khíđốt. Giải pháp đối với EU là phải tìm kiếm thêm các nguồn cung cấp kết hợp từMỹ đến Qatar, Australia, Algeria, Na Uy, Azerbaijan … Với tất cả những đối tácnói trên cộng lại, về lâu dài EU mới có thể từ bỏ dầu khí của Nga.

* Mỹ chuyển hướng xuất khẩu sang châu Âu

Với công nghệ khai thác mới, về dầu mỏ, Mỹ đã vượt hai nhà sản xuất lớn nhấtcủa thế giới là Saudi Arabia và Nga. Tờ La Croix trong số ngày 18/4/2022 đãnhắc đến viễn cảnh bầu cử giữa nhiệm kỳ vào mùa Thu tới, để tranh thủ lá phiếucủa cử tri, Chính phủ Mỹ có thể sẽ muốn khởi động lại ngành công nghiệp dầu đáphiến, cho dù điều này trái ngược với những cam kết Tổng thống Joe Biden từngđưa ra khi ông ra tranh cử Tổng thống hồi năm 2020.

Đầu tháng 4/2022, đại diện một cơ quan bảo vệ quyền lợi của các tập đoàn sảnxuất LNG của Mỹ đã tiếp một phái đoàn gồm 12 nước thành viên EU. Các bên đàmphán và tìm kiếm “những giải pháp trong ngắn hạn” nhằm thay thế khí đốt củaNga.

Phía Mỹ khẳng định: “Trong bối cảnh xung đột tại Ukraine, các nhà sản xuấtcủa Mỹ tập trung vào châu Âu”. Từ năm 2016, chính quyền cựu Tổng thống BarackObama với ông Joe Biden khi đó trong cương vị phó Tổng thống đã dỡ bỏ lệnh cấmxuất khẩu năng lượng có hiệu lực từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1975. Sáu nămsau, Mỹ trở thành nhà xuất khẩu LNG số 1 thế giới, đứng trước cả Qatar vàAustralia. Châu Á là thị trường quan trọng nhất của các nhà sản xuất Mỹ.

Trong bối cảnh đe dọa xung đột Ukraine chưa có dấu hiệu dịu lại, khối lượngLNG của Mỹ đổ về châu Âu càng lớn. Đầu tháng 2/2022 phát biểu tại Brussels,Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken đã nhắc lại sự kiện Nga ngừng cung cấp khí đốtcho châu Âu hồi năm 2009 khiến nhiều nước EU “điêu đứng” - nhưng giờ đây, châulục này có thể trông cậy vào Mỹ vì Washington đã cam kết sẽ “ngăn cản kịch bảnđó tái diễn”.

Trên thực tế, thống kê của Bộ Năng lượng Mỹ cho thấy liên tiếp trong bốntháng đầu năm 2022, hơn 65% lượng xuất khẩu LNG của Mỹ là để cung cấp cho châuÂu. Trong lúc đó, do ý thức được rằng áp lực của Nga đối với châu Âu về nănglượng vẫn tồn tại, chính quyền Tổng thống Biden đã huy động từ các nhà sản xuấttrong nước đến các đồng minh của Mỹ như Qatar hay Nhật Bản để “ưu tiên” đáp ứngnhu cầu của châu Âu.

Tổng thống Mỹ Joe Biden phát biểu trong chuyến thăm trường cao đẳng cộng đồng Germanna ở Culpeper, Virginia, Mỹ, ngày 10/2/2022. Ảnh: AFP/TTXVN

Chẳng hạn, Nhà Trắng đã yêu cầu Qatar hỗ trợ châu Âu và kêu gọi Nhật Bảnchịu khó nhường một phần LNG đã đặt mua của Mỹ cho châu Âu.

Dưới thời chính quyền cựu Tổng thống Donald Trump, Ngoại trưởng Mike Pompeovào năm 2019 đã từng cảnh báo một số nước quá lệ thuộc vào dầu khí của Ngahay Iran và kêu gọi những nước này hướng về các nhà sản xuất của Mỹ bởi vì“Mỹ không chỉ xuất khẩu năng lượng mà còn xuất khẩu cả một hệ thống những giátrị thương mại đến các nước bạn và các đối tác” của Washington.

Ba Lan là một trong số những nước mà cựu Ngoại trưởng Pompeo đã nhắc đến.Nhờ đã ký kết với các tập đoàn như Cheniere Energy và Sempra Energymà nước này đã không lâm vào thế kẹt như Bulgaria khi Nga thông báo cắtnguồn cung cấp khí đốt ngày 27/4.

Chuyên gia về năng lượng Francis Perrin từ Viện nghiên cứu IRIS của Phápphân tích: “Rõ ràng là Ba Lan đã có một sự chuẩn bị trước… Dù không nhiều nhưngBa Lan có một ngành công nghiệp khí đốt được gọi là “có còn hơn không”.

Ba Lan cũng có cảng để tiếp nhận LNG bằng đường biển. Nước này hiện cũngđang có một lượng dự trữ khí đốt tương đương với 80% nhu cầu tiêu thụ. Khôngmột nước nào trong EU có được tỷ lệ dự trữ cao như vậy.

Trong thời gian tới sẽ có thêm đường ống dẫn khí đốt nối Ba Lan vàLithuania. Một tuyến khác dự tính sẽ bắt đầu hoạt động từ mùa Thu năm nay đưakhí đốt của Na Uy vào Ba Lan.

Trong khi đó, tình cảnh của Bulgaria "tế nhị" hơn. Nước này khôngdồi dào dự trữ năng lượng như Ba Lan và cũng không nhập khẩu LNG. Về mặt địalý, nước này bị cô lập hơn, hiểu theo nghĩa hoàn toàn không có đường ống nàokết nối vào các nước khác trong EU. Hơn bao giờ hết, Bulgaria cần được cácthành viên còn lại của EU hỗ trợ để vượt qua giai đoạn khó khăn này.

* Bài trắc nghiệm của phương Tây

Về câu hỏi tại sao Nga lại cắt đứt nguồn khí đốt cung cấp cho hai thành viêntrong EU là Ba Lan và Bulgaria và liệu có dừng lại ở hai nước này hay sẽ còntiếp tục trừng phạt thêm một số nước khác nữa để gia tăng áp lực với châu Âu,chuyên gia Francis Perrin trả lời: “Quan hệ giữa Nga và Ba Lan trong thời giangần đây rất căng thẳng.

Ba Lan là nơi đón nhận đại đa số người tị nạn Ukrainevà trong EU. Nước này có lập trường cứng rắn nhất, luôn thúc đẩy thêm các biệnpháp trừng phạt đối với Nga liên quan tới tình hình Ukraine".

Trong khi đó, trường hợp của Bulgaria phức tạp hơn, bởi vì cho tới rất gầnđây, quan hệ giữa hai nước khá thân thiện. Nhưng rồi Bulgaria đã thay đổi chínhphủ và chính quyền mới giữ khoảng cách với Nga.

Giám đốc nghiên cứu Viện IRIS Francis Perrin còn lưu ý Tổng thống Putin đangdùng lá bài năng lượng như một “quả bóng thăm dò”, thử thách mức độ đoàn kếtgiữa 27 thành viên và xem chừng phản ứng của Mỹ.

Trong mọi trường hợp, thực tế phũ phàng là đối ngược với viễn cảnh tạiUkraine, ngành công nghiệp dầu khí của Mỹ đang trông thấy viễn cảnh tươi sáng.Chính quyền Tổng thống Biden cần LNG sản xuất tại Mỹ để kiếm phiếu của các nhàsản xuất và hạ nhiệt thị trường xăng dầu nội địa, giữa lúc lạm phát tại Mỹtrong tháng 3/2022 tăng hơn 8%. Ngoài ra, mục tiêu còn là để “bắt rễ” tại châuÂu và nhất là thu hẹp tầm ảnh hưởng quá lớn của Nga đối với EU.

Trong khi đó, vấn đề còn lại đối với EU cho dù trong tương lai khối này cóbớt lệ thuộc vào năng lượng Nga thì có lẽ số phận của khối vẫn được gắn vào mộtnhà cung cấp khác là Mỹ. Còn đối với Nga, không chắc Nga dễ dàng chia sẻ thịphần với Mỹ./.