Theo phóng viên TTXVN tại Paris, một nghiên cứu mới đây của Tổng cục Kho bạc Pháp cảnh báo rằng việc sử dụng mạng xã hội quá mức có thể khiến Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của đất nước hình lục lăng giảm tới 3% từ nay đến năm 2060.

Nghiên cứu trên cho biết các doanh nghiệp công nghệ số hoạt động trong cái gọi là “nền kinh tế chú ý” – nơi sự tập trung của người dùng được khai thác để đổi lấy doanh thu quảng cáo – đang góp phần làm suy giảm khả năng nhận thức và sức khỏe tinh thần của người sử dụng. Những tác động này đã khiến nước Pháp mất khoảng 0,6% GDP ngay ở thời điểm hiện tại.

Mô hình kinh tế này vốn không mới mà đã được các kênh truyền hình, các tờ báo in và đài phát thanh áp dụng từ lâu. Tuy nhiên, mạng xã hội đã đẩy nó lên mức cao hơn khi áp dụng các kỹ thuật tối đa hóa thời gian sử dụng, như “cuộn màn hình vô tận” hay “gợi ý nội dung bằng thuật toán”. “Chúng ta đã trở thành những con cá vàng trong chiếc bể màn hình, quay cuồng với những thông báo và tin nhắn trực tuyến”, ông Bruno Patino, Chủ tịch kênh truyền hình Arte, từng cảnh báo trong cuốn “La Civilisation du poisson rouge (tạm dịch: Nền văn minh cá vàng) năm 2019.

Về mặt kinh tế, lĩnh vực quảng cáo trực tuyến hiện mang lại khoảng 9 tỷ euro (10,5 tỷ USD) doanh thu mỗi năm tại Pháp, đồng thời kích thích tiêu dùng và một phần năng suất. Nhưng theo Tổng cục Kho bạc Pháp, lợi ích này bị bào mòn bởi sự “xuống cấp của vốn con người”.

Nghiên cứu trên chỉ ra 3 tác động tiêu cực chính, trong đó trước hết là mất năng suất trực tiếp. Cụ thể, khi một người dành từ 20 phút đến 2 giờ rưỡi trong giờ làm việc cho mạng xã hội, họ không tạo ra giá trị, thậm chí dễ mắc sai sót vì gián đoạn liên tục. Riêng yếu tố này được ước tính sẽ khiến GDP của nước Pháp mất 0,4% vào năm 2060.

Tác động thứ hai liên quan đến sức khỏe tâm thần. Việc lạm dụng màn hình điện thoại thường dẫn đến rối loạn giấc ngủ, trầm cảm, lo âu và căng thẳng mãn tính. Những hệ quả này kéo theo các chi phí y tế trực tiếp, cùng những chi phí gián tiếp như nghỉ việc hoặc nghỉ hưu sớm. Báo cáo trên dự báo gánh nặng này có thể tương đương 0,4% GDP, tức khoảng 5 tỷ euro vào năm 2060.

Đáng lo ngại nhất là ảnh hưởng đến trẻ em – thế hệ sẽ gia nhập thị trường lao động trong tương lai. Việc tiếp xúc với màn hình điện thoại quá sớm được cho là làm suy giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và phát triển ngôn ngữ. Tác động này được ước tính sẽ khiến mất GDP của Pháp mất từ 1,4-2,3% trong vòng 35 năm tới.

Để ứng phó, Liên minh châu Âu (EU) đã ban hành hai văn bản pháp lý quan trọng, gồm Đạo luật dịch vụ kỹ thuật số năm 2022 nhằm hạn chế các tính năng gây nghiện của các “gã khổng lồ” công nghệ, và Đạo luật thị trường kỹ thuật số năm 2024 nhằm điều chỉnh cạnh tranh, mở đường cho những mô hình kinh doanh “tôn trọng hơn sự chú ý của người dùng”. Ủy ban châu Âu đã bắt đầu các thủ tục áp dụng, trong đó có những vụ việc liên quan đến TikTok và Meta.

Tại Pháp, báo cáo của một ủy ban chuyên gia về tác động của màn hình điện thoại đã khuyến nghị đặt ra giới hạn độ tuổi tối thiểu 15 để tiếp cận mạng xã hội. Đây là đề xuất được chính phủ ủng hộ từ lâu và vấn đề còn lại là biến khuyến nghị này thành quy định pháp luật.