Sau 5 năm thực thi Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA), thương mại song phương ghi nhận tăng trưởng ổn định và mạnh mẽ. Tuy nhiên, thực thi EVFTA vẫn đối mặt với không ít thách thức; tỷ lệ tận dụng ưu đãi thuế quan thời gian qua chưa đạt được như kỳ vọng, do còn có các mặt hàng chưa đáp ứng được các quy tắc xuất xứ của Hiệp định.

Trước yêu cầu đáp ứng quy tắc xuất xứ trong Hiệp định EVFTA và khai thác tối đa thị trường EU để giảm những tác động từ chính sách thuế đối ứng của Hoa Kỳ, ngày 9/10, Tạp chí Công Thương đã tổ chức Tọa đàm Tận dụng quy tắc xuất xứ trong EVFTA và ý nghĩa đối với doanh nghiệp trong bối cảnh chính sách thuế đối ứng.

Chia sẻ tại tọa đàm, bà Phan Thị Thanh Xuân - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Da - Giày - Túi xách Việt Nam cho biết, EU là một thị trường khó tính và rào cản kỹ thuật rất cao. Chẳng hạn như REACH là đạo luật liên quan đến hóa chất độc hại với sản phẩm nên EU liên tục ban hành và yêu cầu tính tuân thủ rất cao. Sắp tới, theo thỏa thuận xanh mà Ủy ban châu Âu đưa ra sẽ tiếp tục có hàng loạt các đạo luật như Luật thẩm định chuỗi cung ứng, yêu cầu về báo cáo bền vững… sẽ yêu cầu về mặt kỹ thuật và tất cả nhà xuất khẩu bắt buộc phải tuân thủ và đáp ứng.

“Đây là một trong những thách thức lớn và khiến doanh nghiệp nếu không có chuẩn bị về mặt nội lực cũng như tiếp nhận kịp thời thông tin sẽ không thể xuất khẩu thành công”, bà Phan Thị Thanh Xuân nhấn mạnh.

Hơn nữa, dù tận dụng rất là tốt các cơ hội để xuất khẩu vào thị trường nhưng vẫn chủ yếu tập trung vào các dòng có thế mạnh như giày thể thao có mũ, sản phẩm dệt  chứ chưa tận dụng được sang các dòng EU tiêu dùng rất mạnh. Chẳng hạn như những sản phẩm từ da thuộc hoặc là các loại giày chống thấm nước, giày bảo hộ lao động bởi, những công nghệ của Việt Nam vẫn chưa đáp ứng được. Vì thế, việc tiếp nhận đơn hàng với sản phẩm này vẫn còn đang bị rất hạn chế và cần cải thiện trong thời gian tới.

Theo ông Ngô Minh Phương, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Việt Trường, thực thi EVFTA giúp kim ngạch xuất khẩu của ngành nói chung, công ty Việt Trường nói riêng tăng lên khoảng 200%, những sản phẩm chủ lực của công ty có kim ngạch tăng rất tốt. Trước khi có Hiệp định EVFTA, thuế suất xuất khẩu của Việt Nam đối với mặt hàng thủy sản sang châu Âu đâu đó rơi vào tầm 6 - 22% dẫn tới kim ngạch xuất khẩu không lớn.

Sau khi Hiệp định EVFTA được triển khai, kim ngạch xuất khẩu của ngành nói chung, của công ty Việt Trường nói riêng tăng khoảng 200%, những sản phẩm chủ lực của công ty có kim ngạch tăng rất tốt. Ngoài ra, công ty đang tiến hành phát triển sản phẩm giá trị gia tăng sâu hơn nữa để tận dụng tối ưu ưu đãi của EVFTA tăng sức cạnh tranh so với những nước thủy sản khác phát triển như Ấn Độ, Indonesia, Trung Quốc.

Liên quan tới việc tận dụng quy tắc xuất xứ theo EVFTA để khai thác thị trường EU, ông Ngô Minh Phương cho hay, công ty đảm bảo thu mua, truy xuất đáp ứng theo đúng tiêu chuẩn để có chứng nhận xuất xứ, đủ tiêu chuẩn xuất hàng đến châu Âu, tạo uy tín với khách hàng. Ngoài ra, công ty còn đang tập trung phát triển thêm chiến lược xanh, đáp ứng chứng chỉ carbon… để đáp ứng theo xu thế hiện nay.

Tương tự Liên minh châu Âu-EU, Hoa Kỳ là một thị trường xuất nhập khẩu lớn và đã có Hiệp định thương mại tự do (FTA) với hàng loạt đối tác trên toàn cầu. Ông Đỗ Ngọc Hưng - Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ cho biết, các FTA mà Hoa Kỳ ký kết luôn đặt trọng tâm rất lớn về quy tắc xuất xứ. Quy tắc xuất xứ không chỉ là rào cản kỹ thuật, rào cản thương mại mà còn là tấm vé thông hành để doanh nghiệp chứng minh tính minh bạch, đáp ứng chuẩn mực chuỗi cung ứng toàn cầu. Hơn nữa, quy định về quy tắc xuất xứ buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc nguồn cung ứng, nguyên liệu đầu vào, tăng hàm lượng nội địa trong sản xuất trong khối FTA. Cùng đó, đưa ra tiêu chuẩn, cách đáp ứng ngày càng tốt hơn đối với yêu cầu về lao động, môi trường…

Theo ông Đỗ Ngọc Hưng, Bộ Công Thương đã, đang tiến hành các phiên đàm phán về thương mại đối ứng với Hoa Kỳ nhằm bảo vệ quyền lợi và lợi ích chính đáng của doanh nghiệp. Đặc biệt, chính sách thuế đối ứng đang là công cụ trọng tâm trong chính sách thương mại mới của Hoa Kỳ, là một chính sách có tính lâu dài của Hoa Kỳ. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải có phản ứng chính sách vừa kịp thời vừa tổng thể trong đàm phán song phương, vừa tăng cường khai thác các FTA hiện có. Hơn nữa, doanh nghiệp cần tuân thủ tốt các quy định hiện hành của Hoa Kỳ, đặc biệt là lưu ý các quy định về xuất xứ, hóa đơn chứng từ chứng nhận hàng hóa phải chuẩn hóa và minh bạch hơn bao giờ hết

Để gia tăng khai thác thị trường có FTA và nâng cao tỷ lệ sử dụng chứng từ chứng nhận xuất xứ ưu đãi, bà Trịnh Thị Thu Hiền - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) nhấn mạnh, Bộ Công Thương đã tập trung triển khai một loạt giải pháp đồng bộ để hỗ trợ doanh nghiệp khai thác thị trường có FTA, nâng cao tỷ lệ sử dụng chứng từ chứng nhận xuất xứ ưu đãi.

Bên cạnh đó, xây dựng cơ chế, chính sách để tạo hành lang minh bạch về xuất xứ hàng hóa, chú trọng quy định liên quan đến biện pháp phòng, chống gian lận xuất xứ. Hướng dẫn địa phương cấp giấy chứng nhận xuất xứ cho đúng, đảm bảo hàng hóa có xuất xứ, xuất khẩu đi các thị trường FTA. Ngoài ra, Bộ Công Thương còn tăng cường tập huấn và đào tạo mang tính cầm tay chỉ việc đến từng doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu về đáp ứng các quy tắc xuất xứ trong FTA, cam kết quốc tế.

Mặt khác, phối hợp với cơ quan hải quan của nước nhập khẩu để đảm bảo đúng hàng hóa có xuất xứ được hưởng ưu đãi thuế quan; có những biện pháp xử lý phù hợp với hàng hóa có vi phạm liên quan đến xuất xứ. Tham vấn về quy trình sản xuất đối với các mặt hàng trong quá trình đàm phán các FTA hoặc có những cam kết quốc tế với các nước đối tác. Cải cách thủ tục hành chính, giải đáp vướng mắc của doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu về quy tắc xuất xứ, cấp Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O)…

Nhằm gia tăng tỉ lệ đáp ứng quy tắc xuất xứ trong Hiệp định EVFTA, bà Trịnh Thị Thu Hiền lưu ý doanh nghiệp rằng thị trường khác nhau, mặt hàng khác nhau thì quy tắc xuất xứ khác nhau. Đề nghị doanh nghiệp chủ động tìm hiểu các quy định liên quan đến xuất nhập khẩu và xuất xứ hàng hóa thông qua các kênh thông tin chính thống; chú trọng về vấn đề bảo quản, lưu trữ hồ sơ…

Theo các chuyên gia, Hiệp định EVFTA không chỉ mang lại những ưu đãi, lợi thế mà còn đặt ra “bài kiểm tra” khắt khe cho hàng Việt. Do đó, muốn tận dụng tốt hơn, doanh nghiệp cần đổi mới, tận dụng những lợi thế, ưu đãi từ EVFTA. Từ đó, đưa EVFTA  trở thành bệ phóng, đưa hàng hóa Việt Nam khẳng định vị thế vững chắc hơn trên thị trường EU, đặc biệt trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động hiện nay.