Báo Le Monde vừa có bài viết “Đằng sau suy thoái của Anh là sự tan rã do Brexit gây ra” cho biết sau gần hai năm có hiệu lực, thỏa thuận sau khi Anh rời khỏi Liên minh châu Âu (Brexit) này đang trực tiếp hoặc gián tiếp làm suy giảm các hoạt động đầu tư và thương mại tại Anh.

Khi trình bày về ngân sách ngày 17/11, Bộ trưởng Tài chính Anh Jeremy Hunt đã nhấn mạnh rằng sự suy thoái mà đất nước ông đang trải qua, GDP quý III/2022 giảm 0,2% và dự báo giảm 1,4% cho cả năm 2023, là do từ một nơi khác gây ra. Và ông cũng cho biết Anh không phải là một trường hợp đặc biệt: “Lạm phát ở Anh có cao (11,1% trong tháng 10/2022), nhưng vẫn chưa bằng ở Đức, Hà Lan và Italy. Lãi suất ở Anh có tăng (từ 0,1% lên 3% trong một năm), nhưng ở Mỹ, Canada và New Zealand còn tăng cao hơn”.

Nhưng còn Brexit thì sao? Ông Hunt chỉ đề cập đến vấn đề có một lần rồi chuyển sang ca tụng “những quyền tự do” mà ông có thể có trong chính sách kinh tế của mình. Điều này khiến nhiều người không khỏi khó chịu. Ông David Bailey, Giáo sư Đại học Aston ở Birmingham, cho rằng Brexit “là con voi trong phòng nhưng không ai muốn nói đến. Không thể chấp nhận được việc chính phủ từ chối nói về vấn đề này. Đã đến lúc phải nói chuyện về chủ đề này”.

Thỏa thuận Brexit được thông qua tháng 6/2016 và việc Anh rời khỏi thị trường chung châu Âu có hiệu lực từ đầu năm 2021. Đại dịch và xung đột ở Ukraine khiến việc phân tích số liệu thống kê trở nên rất khó khăn, nhưng nhiều người cho rằng bây giờ đã có thể bắt đầu rút ra những kết luận nghiêm túc đầu tiên về điều này.

Chuyên gia John Springford, thuộc Trung tâm cải cách châu Âu - một nhóm tư vấn có trụ sở tại London, nhận xét rằng “Brexit thực sự không gây ra suy thoái, nguyên nhân là do xung đột ở Ukraine và giá cả tăng cao, giống như ở mọi nơi khác. Nhưng rõ ràng Brexit đã làm giảm tốc độ phát triển của nền kinh tế Anh”.

So sánh Anh với nền kinh tế của 22 quốc gia khác, ông Springford cho biết đại dịch COVID-19 gây sụp đổ kinh tế và sau đó có sự phục hồi rất nhanh, điều đó đã khiến việc tập trung dữ liệu trở nên rất khó khăn. Từ năm 2008 đến 2016, các chỉ số của Anh không có khác biệt mấy so với các nước được nghiên cứu trên. Nhưng kể từ năm 2016, kinh tế Anh đã chững lại, với tỷ lệ tăng trưởng thấp hơn 5,2%, đầu tư giảm 13,7% và xuất khẩu giảm 13,6% so với nhóm trên.

Tuy nhiên, không phải nền kinh tế Anh đã sụp đổ, bởi trong quý II/2016 (thời điểm trưng cầu dân ý) đến quý II/2022, tăng trưởng tích lũy của nước này đạt 6,8%. Con số này kém hơn Mỹ (12,9%) hoặc Pháp (7,6%), nhưng tốt hơn Đức (5,5%) hoặc Italy (4,2%). Theo chuyên gia Springford, đơn giản mọi thứ đều chỉ ra rằng Anh sẽ làm tốt hơn nếu không có Brexit. Trong khi Giáo sư Bailey cho biết “đó là một sự xói mòn tốc độ chậm chứ không phải sự sụp đổ”.

Cần phải giải thích đánh giá này như thế nào? Có thể lấy ngành công nghiệp ô tô làm ví dụ điển hình. Sau cuộc trưng cầu dân ý, hầu hết các tập đoàn lớn đều ngừng đầu tư vào Vương quốc Anh do lo ngại có quá nhiều bất ổn, trong khi các mối quan hệ thương mại tương lai với Liên minh châu Âu (EU) đang được đàm phán. Thỏa thuận Brexit, được ký vào lúc chót của đêm Giáng sinh năm 2020, cuối cùng đã giúp Anh tránh được hàng rào thuế, nhưng cũng khiến nước này đánh mất vài năm quý giá.

Cũng là một chuyên gia trong lĩnh vực ô tô, ông Bailey cho rằng sự đáng tiếc xảy ra khi công nghiệp ô tô đang chuyển sang sản xuất xe điện và cần rất nhiều đầu tư. Nhà máy sản xuất động cơ của Ford ở Bridgend đóng cửa vào năm 2020, của Honda ở Swindon vào tháng 6/2021 và BMW vừa thông báo rằng việc sản xuất xe mini phiên bản chạy điện sẽ được chuyển sang Trung Quốc.