Bên cạnh đó, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại một số dự án nhà ở xã hội rất khó khăn, kéo dài khiến tiến độ thực hiện dự án chậm, thậm chí không thực hiện được. Có những doanh nghiệp phải mất nhiều năm mà vẫn chưa thể hoàn thành xong thủ tục để khởi công xây dựng.

Một khó khăn khác trong việc phát triển nhà ở xã hội tại Tp. Hồ Chí Minh là vấn đề vốn. Theo Luật sư Nguyễn Hữu Thế Trạch (Đoàn Luật sư Tp. Hồ Chí Minh), nguồn vốn dài hạn với lãi suất ưu đãi để hỗ trợ các chủ đầu tư vay thực hiện đầu tư dự án nhà ở xã hội, cho các đối tượng được hưởng chính sách nhà ở xã hội vay mua nhà hiện nay chưa ổn định; thủ tục điều chỉnh quy hoạch tỷ lệ 1/2000, quy hoạch chi tiết 1/500 mất nhiều thời gian. Nhiều chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội cũng chưa thực sự chủ động về nguồn vốn nên tiến độ thi công kéo dài. Ngoài ra, cơ chế ưu đãi chủ đầu tư nhà ở xã hội chưa hấp dẫn nên không thu hút được nhiều nhà đầu tư tham gia.

Ông Trạch cũng cho biết thêm, từ đầu năm 2022 đến nay, chính quyền Tp. Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện để các dự án nhà ở xã hội có thể triển khai, song trên thực tế vẫn còn vướng ở một số sở, ngành. Cụ thể, theo hướng dẫn mới nhất của Thành phố thì thủ tục đầu tư dự án nhà ở xã hội có ba bước. Sau khi thực hiện bước một là đánh giá sơ bộ điều kiện cơ bản như phù hợp quy hoạch, pháp lý đất đai, Sở Kế hoạch và Đầu tư thực hiện bước hai là tham mưu Ủy ban nhân dân Thành phố chấp thuận chủ trương đầu tư.

Tuy nhiên, Sở này cho rằng, chủ trương đầu tư được chấp thuận trước khi điều chỉnh quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000 là không phù hợp với Luật Đầu tư, khiến các dự án bị “vướng” ở bước hai, không thể thực hiện tiếp bước ba là lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500. Chưa kể, vấn đề lợi nhuận cũng là một rào cản lớn đối với các chủ đầu tư vì làm nhà ở xã hội chỉ lãi 10% nhưng thời gian làm trung bình mất khoảng 5 năm, như vậy mỗi năm lợi nhuận chỉ có 2%, thấp hơn cả lợi nhuận từ tiền gửi tiết kiệm ở ngân hàng.

Nhằm đẩy nhanh tiến độ, khắc phục việc chậm trễ trong các dự án nhà ở xã hội, Sở Xây dựng Tp. Hồ Chí Minh cho biết, cơ quan này đã tham mưu và được Ủy ban nhân dân Thành phố thống nhất hướng giải quyết là phân nhóm vướng mắc cụ thể và giao trách nhiệm trực tiếp cho các Sở, ngành chủ trì tháo gỡ đối với các nhóm vướng mắc thuộc chức năng, lĩnh vực của đơn vị; báo cáo kết quả trực tiếp cho Ủy ban nhân dân Thành phố.

Sở Xây dựng cũng khẩn trương hoàn thành việc lập và phê duyệt Đồ án điều chỉnh quy hoạch chung Tp. Hồ Chí Minh đến năm 2040, tầm nhìn đến năm 2060, trong đó có quy hoạch xây dựng nhà ở xã hội, nhà lưu trú cho công nhân; thực hiện rà soát quỹ đất xây dựng nhà ở xã hội trong các dự án nhà ở thương mại có quy mô sử dụng đất trên 10 ha, đôn đốc chủ đầu tư khẩn trương đầu tư xây dựng nhà ở xã hội, nhà lưu trú cho công nhân; trường hợp chậm hoặc không thực hiện thì thu hồi, tổ chức đấu thầu lựa chọn chủ đầu tư mới theo quy định; điển hình hóa thiết kế được cấp phép xây dựng để triển khai, áp dụng hàng loạt nhằm rút ngắn thời gian đầu tư xây dựng.

Thạc sỹ Võ Văn Phúc, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Tp. Hồ Chí Minh nhận định, hiện nay quỹ đất của Tp. Hồ Chí Minh ngày càng hạn hẹp, trong khi đất ở các địa phương lân cận còn khá nhiều. Chính vì vậy, ông Phúc đề xuất Thành phố nên cân nhắc chuyển hướng phát triển các dự án nhà ở xã hội sang các địa phương lân cận như Bình Dương, Long An, Đồng Nai…, cụ thể là dọc theo các tuyến đường vành đai khi các dự án đường Vành đai 3, Vành đai 4 kết nối Tp. Hồ Chí Minh với các tỉnh miền Đông và miền Tây Nam Bộ hoàn thành, giúp khoảng cách di chuyển giữa các địa phương được thu hẹp. Phương án này sẽ giúp Thành phố giải quyết bài toán thiếu đất làm nhà ở xã hội, giảm bớt áp lực cho vấn đề nhà ở xã hội trong nội thành và tạo cơ hội để hiện thực hóa sở hữu nhà ở xã hội của người dân./.