Cuộc khủng hoảng dịch COVID-19, lạm phát, căng thẳng Nga-Ukraine (U-crai-na) và nhu cầu dầu tăng mạnh khi các nền kinh tế thực hiện chiến dịch mở cửa trở lại, phục hồi kinh tế hậu đại dịch là những nguyên nhân khiến giá dầu tăng vọt trong thời gian qua.

Điều này đã mang lại lợi nhuận to lớn cho các công ty sản xuất dầu, mà cái tên đáng chú ý nhất hiện nay là Saudi Aramco, một trong những tập đoàn sản xuất dầu mỏ lớn nhất thế giới của Saudi Arabia (A-rập Xê-út). Tập đoàn này đã vượt Apple giành lại vị trí công ty niêm yết trên sàn chứng khoán có giá trị lớn nhất toàn cầu sau khi đã mất "ngôi vương" vào tay nhà sản xuất điện thoại iPhone vào cuối tháng 7/2020. 

*Hành trình trở lại "đỉnh cao"

Với giá cổ phiếu chốt phiên 11/5 giảm gần 1%, xuống còn 45,5 riyal (12,13 USD)/cổ phiếu, tập đoàn năng lượng khổng lồ Saudi Aramco ghi nhận giá trị vốn hóa thị trường 9.100 tỷ riyal (2.430 tỷ USD). Trong khi đó, giá cổ phiếu của Apple giảm 4,5% xuống còn 147,63 USD/cổ phiếu, qua đó đưa giá trị thị trường của công ty này xuống còn 2.390 tỷ USD.

Giá cổ phiếu của tập đoàn dầu mỏ nhà nước Saudi Arabia đã tăng gần 30% kể từ ngày 2/1 tới nay, trong khi cổ phiếu của Apple lại giảm gần 16% kể từ đầu năm 2022.

Việc giá dầu mỏ tăng mạnh đã hỗ trợ rất nhiều cho giá trị vốn hóa thị trường của Saudi Aramco. Giá dầu thô đã tăng khoảng 60% kể từ năm 2021 nhờ nhu cầu cao hơn cũng như do thị trường lo ngại về nguy cơ thắt chặt nguồn cung giữa lúc công suất của các nhà sản xuất bị hạn chế. Một số ngân hàng đầu tư dự báo giá dầu có thể đạt trung bình 120-135 USD/thùng trong năm nay.

Giá trị vốn hóa thị trường của Saudi Aramco đã từng ghi nhận mức 2.450 tỷ USD, so với con số 1.900 tỷ USD hồi đầu năm nay. Trong khi đó, giá trị của Apple giảm từ 2.850 tỷ USD xuống còn 2.390 tỷ USD hiện nay.

Lợi nhuận ròng năm 2021 của Saudi Aramco đã tăng hơn gấp hai lần lên 110 tỷ USD, nhờ giá dầu tăng hơn 60% trong năm 2021. Saudi Aramco đã niêm yết cổ phiếu trên Sàn giao dịch chứng khoán Tadawul của Saudi Arabia vào năm 2019.

Saudi Aramco là công ty không phải của Mỹ duy nhất nằm trong top 10 công ty có giá trị vốn hóa thị trường lớn thế giới, bên cạnh những cái tên đình đám như Microsoft, Alphabet, Amazon, Tesla, Berkshire Hathaway, Meta, Johnson & Johnson và United Health.

Saudi Aramco có trữ lượng dầu thô được chứng minh lớn thứ hai thế giới, với hơn 260 tỷ thùng và có sản lượng dầu thường nhật lớn thứ hai thế giới. Tập đoàn này hiện còn đang điều hành mạng lưới hydrocarbon riêng lẻ lớn nhất thế giới mang tên Master Gas System. Saudi Aramco khai thác mỏ dầu trên bờ lớn nhất thế giới là Ghawar, và mỏ dầu trên biển lớn nhất thế giới là Safaniya.

*Từ sa mạc đến đế chế dầu mỏ

Tháng 11/1933, công ty dầu khí California Arabian Standard Oil (Casoc) được thành lập. Thời điểm này, dầu vẫn chưa được tìm thấy tại Saudi Arabia và không có một cuộc thăm dò nghiêm túc nào được triển khai. Trên thực tế, không ai chắc chắn rằng có dầu tại Saudi Arabia. Điều đó đã thay đổi sau khi các nhà địa chất bắt đầu khảo sát khu vực Dammam Dome, một hệ địa chất gần thành phố Dammam trên bờ biển phía Đông Saudi Arabia.

Vào tháng 3/1938, một lượng dầu đáng kể được phát hiện, mở đường cho Saudi Arabia trở thành nhà sản xuất tầm cỡ quốc tế và là một trong những trung tâm năng lượng quan trọng nhất thế giới. Cái tên Aramco ra đời vào năm 1944 sau khi Casoc đổi tên thành Công ty Arabian American Oil, hay còn gọi là Aramco.

Aramco tăng dần sản lượng dầu trong suốt những năm 1940, đạt mốc 500.000 thùng/ngày vào năm 1949. Khả năng xuất khẩu dầu mỏ của Saudi Arabia tăng mạnh vào năm 1951, sau khi nước này mở đường ống xuyên Saudi Arabia. Đường ống kéo dài hơn 1.200 km trên khắp vùng Vịnh, đưa dầu ra Địa Trung Hải và giảm đáng kể thời gian, công sức để đưa dầu lên tàu. Một bước tiến lớn của Aramco là vào năm 1960 với sự ra đời của Tổ chức các Nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC). OPEC hiện là tổ chức quan trọng nhất của thị trường dầu mỏ và ảnh hưởng lớn đến giá cả "vàng đen". 

Trong những năm đầu, Aramco không thuộc sở hữu của nhà nước Saudi Arabia. Nhưng đến năm 1973, Chính phủ Saudi Arabia nắm giữ 25% cổ phần Aramco. Cổ phần của chính phủ tăng lên 60% vào năm 1974 và hoàn tất việc quốc hữu hóa trong năm 1980. Năm 1988, Aramco đổi tên thành Saudi Aramco.

Trong vài thập niên tiếp theo, Saudi Aramco mở rộng hoạt động một cách mạnh mẽ thông qua một loạt vụ mua lại và mở nhiều cơ sở sản xuất dầu mới. Năm 2009, tập đoàn có khả năng sản xuất 12 triệu thùng dầu thô/ngày. Vào những năm đầu của thế kỷ 21, nền kinh tế Saudi Arabia gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn thu từ dầu mỏ. Sự sụt giảm giá trong năm 2014 khiến thị trường lao đao, buộc nền kinh tế Saudi Arabia phải thay đổi.

Thái tử Mohammed bin Salman đã đưa ra kế hoạch Tầm nhìn 2030 nhằm hiện đại hóa và đa dạng hóa nền kinh tế Saudi Arabia, bao gồm khai thác trữ lượng khoáng sản chưa từng khai thác, nâng cao vị thế trong thương mại toàn cầu và tăng doanh thu du lịch. Một phần của kế hoạch Tầm nhìn 2030 là niêm yết Saudi Aramco trên thị trường tài chính quốc tế.

Bất chấp những quan ngại, thương vụ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) của Saudi Aramco đã huy động được 25,6 tỷ USD, định giá Saudi Aramco ở mức 1.700 tỷ USD, đưa tập đoàn trở thành công ty đại chúng đắt giá nhất thế giới. Trước đó, vị trí này thuộc về Apple với mức định giá 1.150 tỷ USD. Đây cũng được xem là thương vụ IPO lớn nhất lịch sử./.