Sau khi hàng chục héc-ta rừng tự nhiên tại xã Bố Trạch bị chặt phá, vấn đề được dư luận đặt ra không chỉ là xử lý các hộ dân vi phạm, mà còn là trách nhiệm của các cơ quan quản lý trong suốt quá trình để xảy ra tình trạng rừng bị xâm hại kéo dài qua nhiều năm.

Không chỉ tồn tại vướng mắc về hồ sơ pháp lý, thực tế cũng cho thấy công tác quản lý, giám sát tại cơ sở còn nhiều khoảng trống. Dù tình trạng phá rừng diễn ra trong thời gian dài, nhiều khu vực đã xuất hiện đường mở mới, phát trắng thực bì, thậm chí đốt rừng để chuẩn bị trồng keo, nhưng việc phát hiện, ngăn chặn từ sớm chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Ông Đoàn Văn Ngãi, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Bố Trạch cho biết, đơn vị đã nhiều lần phát hiện, lập hồ sơ, báo cáo chính quyền địa phương và phối hợp triển khai các biện pháp bảo vệ rừng. Tuy nhiên, quá trình xử lý gặp nhiều khó khăn do sự chênh lệch giữa hiện trạng rừng và Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

“Có những vụ việc diện tích phá rừng lớn, hồ sơ đã được lập đầy đủ, nhưng khi đối chiếu giấy tờ pháp lý thì lại vướng vì mục đích sử dụng đất ghi là rừng sản xuất. Đây là điểm nghẽn khiến việc xử lý rất khó khăn,” ông Ngãi nói.

Một vấn đề khác cũng được đặt ra là trách nhiệm của chủ rừng. Dù nhiều hộ dân cho rằng họ làm theo giấy tờ được cấp, song theo quy định của Luật Lâm nghiệp, khi đã được giao quản lý rừng thì chủ rừng có trách nhiệm bảo vệ diện tích được giao, không được tự ý chuyển đổi mục đích sử dụng hoặc tác động vào rừng tự nhiên. Trong khi đó, nhiều hộ dân cũng thừa nhận từng nhận tiền hỗ trợ bảo vệ rừng tự nhiên trong những năm đầu quản lý diện tích rừng này; một số hộ còn nhận tiền chi trả giảm phát thải khí nhà kính.

Ông Phan Ngọc Lâm, Phó Chủ tịch UBND xã Bố Trạch khẳng định, quan điểm của địa phương là phải giữ bằng được diện tích rừng tự nhiên còn lại. Song song với việc tháo gỡ các khó khăn về pháp lý, những trường hợp cố tình phá rừng vẫn phải được kiểm tra, xem xét trách nhiệm theo quy định.

“Sai lệch trong Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất không xuất phát từ người dân, nhưng điều đó không có nghĩa là có thể hợp thức hóa các hành vi phá rừng đã xảy ra”, ông Lâm nhấn mạnh.

Trước tình hình trên, UBND xã Bố Trạch đã thành lập tổ công tác liên ngành gồm lực lượng Công an, Kiểm lâm, Quân sự, cán bộ chuyên môn và chính quyền các thôn Cổ Giang 1, Cổ Giang 2 nhằm tăng cường kiểm tra, tuần tra, ngăn chặn các hành vi phá rừng và lấn chiếm đất rừng.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là cần làm rõ trách nhiệm để không lặp lại vòng luẩn quẩn “phát hiện, lập hồ sơ, tuyên truyền rồi tái diễn vi phạm” như đã xảy ra trong nhiều năm qua. Bởi nếu chỉ dừng lại ở việc xác định nguyên nhân khách quan hay những bất cập pháp lý, trong khi chưa đánh giá đầy đủ trách nhiệm của từng cấp quản lý, nguy cơ mất rừng sẽ vẫn tiếp tục hiện hữu.

Trao đổi với phóng viên TTXVN, đại diện lãnh đạo Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Trị cho biết, đơn vị đã chỉ đạo Hạt Kiểm lâm Bố Trạch phối hợp chính quyền địa phương khẩn trương kiểm tra, rà soát toàn bộ diện tích rừng bị tác động; đồng thời tăng cường tuần tra, kiểm soát, ngăn chặn không để phát sinh thêm các điểm phá rừng mới.

Theo đại diện Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Trị, quan điểm của đơn vị là phải bảo vệ nghiêm diện tích rừng tự nhiên hiện có, không bao che, tiếp tay hoặc hợp thức hóa các diện tích đã vi phạm. Song song với đó, các cơ quan chức năng sẽ xem xét, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan trong công tác quản lý, xử lý vi phạm để xảy ra tình trạng phá rừng kéo dài trên địa bàn.

Gỡ vướng pháp lý hay hợp thức hóa mất rừng?

Để tháo gỡ “nút thắt” hiện nay, UBND xã Bố Trạch đã đề xuất hai hướng xử lý chính. Thứ nhất là rà soát, cấp đổi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo đúng hiện trạng thực tế. Đây được xem là giải pháp căn cơ nhằm đồng bộ giữa hồ sơ pháp lý và tài nguyên rừng trên thực địa. Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi nguồn kinh phí lớn để đo đạc, xác định hiện trạng, lập hồ sơ và thực hiện thủ tục cấp đổi.

Hướng thứ hai là xem xét bóc tách một số diện tích ra khỏi quy hoạch 3 loại rừng để xử lý những tồn tại kéo dài nhiều năm qua. Tuy nhiên, giải pháp này cũng đặt ra nhiều lo ngại bởi nếu không được đánh giá chặt chẽ, rất dễ tạo tiền lệ “hợp thức hóa” diện tích rừng đã bị xâm hại.

Ông Phan Ngọc Lâm, Phó Chủ tịch UBND xã Bố Trạch cho rằng, việc yêu cầu người dân tự bỏ kinh phí để cấp đổi Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là không hợp lý, bởi sai lệch hồ sơ ban đầu không xuất phát từ phía người dân. Vì vậy, địa phương đang kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét hỗ trợ kinh phí đo đạc, cấp đổi giấy tờ để tháo gỡ khó khăn.

Tuy nhiên, theo đại diện Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Trị, mọi giải pháp xử lý đều phải đặt yêu cầu bảo vệ rừng tự nhiên lên hàng đầu. Việc rà soát, điều chỉnh quy hoạch hay cấp đổi giấy tờ cần được thực hiện thận trọng, đúng quy định pháp luật, tránh phát sinh tâm lý lợi dụng sai sót quản lý để hợp thức hóa hành vi phá rừng.

Có thể thấy, câu chuyện phá rừng tại xã Bố Trạch không chỉ phản ánh áp lực sinh kế của người dân, mà còn bộc lộ những bất cập kéo dài trong quản lý đất đai, tài nguyên rừng và tổ chức thực thi pháp luật ở cơ sở. Khi hồ sơ pháp lý “lệch pha” với hiện trạng, trách nhiệm quản lý chưa được làm rõ và vi phạm chưa được xử lý dứt điểm, nguy cơ mất rừng tự nhiên vẫn sẽ còn hiện hữu.

Vì vậy, cùng với việc ngăn chặn phá rừng trước mắt, tỉnh Quảng Trị cần sớm tháo gỡ các “nút thắt” pháp lý, rà soát trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan nhằm bảo vệ diện tích rừng tự nhiên còn lại một cách bền vững.

Xem thêm: 

Sai lệch hồ sơ, rừng tự nhiên “chảy máu” - Bài 1: “Chảy máu” trong âm thầm

Sai lệch hồ sơ, rừng tự nhiên “chảy máu” - Bài 2: Sai lệch “định danh” đất rừng

Sai lệch hồ sơ, rừng tự nhiên “chảy máu”- Bài cuối: Gỡ “nút thắt” để quản lý, bảo vệ rừng