Không còn thuần túy đuổi theo những con số tăng trưởng cơ học, vùng đất di sản đang quyết liệt thực hiện cuộc cách mạng về chất, định hình lại chân dung nền kinh tế dựa trên ba trụ cột: chuyển đổi kép (số và xanh), công nghiệp văn hóa và cửa khẩu thông minh.

Quảng Ninh đã khép lại giai đoạn 2016–2024 với những con số ấn tượng: Tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân đạt xấp xỉ 10%/năm, quy mô kinh tế và vị thế quốc gia tăng nhanh. Đến năm 2025, tỉnh tiếp tục dẫn đầu cả nước với mức tăng trưởng khoảng 11,9%.

Mặc dù thời gian qua, chất lượng tăng trưởng đã có những cải thiện rõ rệt nhưng mô hình phát triển của tỉnh vẫn bộc lộ những điểm nghẽn. Cơ cấu kinh tế dù dịch chuyển từ "nâu" sang "xanh" nhưng bước nhảy sang các ngành hiện đại, kinh tế số và dịch vụ thâm dụng tri thức vẫn chưa đủ sâu. Cụ thể, tỷ trọng kinh tế số trong GRDP năm 2024 mới đạt 6,96%, còn khoảng cách rất xa so với mục tiêu 30% vào năm 2030.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XVI, nhiệm kỳ 2025-2030 đã xác định những cột mốc quan trọng để đưa tỉnh trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030 và mức tăng trưởng GRDP bình quân 12%/năm trong cả giai đoạn 2026 – 2030, riêng năm 2026 đạt mức tăng trưởng kinh tế trên 13%.

Mục tiêu tăng trưởng trên không chỉ là áp lực về con số, mà là bài toán về hiệu quả và sức chống chịu của nền kinh tế. Quảng Ninh xác định, tăng trưởng phải dựa trên năng suất lao động và hàm lượng chất xám. Theo lộ trình đến năm 2030, kinh tế số dự kiến sẽ chiếm tới 30% GRDP của tỉnh. Đây là nền tảng để Quảng Ninh không chỉ là một cực tăng trưởng của tam giác kinh tế phía Bắc, mà còn là hình mẫu về chuyển đổi mô hình tăng trưởng bền vững của cả nước.

* Đánh thức mọi tiềm năng

Một trong những điểm nhấn quan trọng trong chân dung kinh tế mới của Quảng Ninh chính là việc đánh thức tiềm năng di sản. Thay vì chỉ khai thác tài nguyên sẵn có, tỉnh đang chuyển hướng sang sản xuất và phân phối trải nghiệm thông qua công nghiệp văn hóa.

Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Trưởng Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển du lịch chất lượng cao gắn với văn hóa. Trong khi đó, mô hình “vịnh sáng tạo – di sản sống” được đề xuất nhằm biến văn hóa thành nguồn lực nội sinh, dẫn dắt kinh tế và ngược lại, kinh tế tái đầu tư cho bảo tồn. Đây là bước đi chiến lược để du lịch không chỉ dừng lại ở số lượng khách mà tập trung vào chiều sâu giá trị và chi tiêu của du khách.

Hiệu trưởng Phạm Thùy Dương, Trường Đào tạo cán bộ Nguyễn Văn Cừ cho rằng, các di sản và bản sắc văn hóa không phải "cất trong tủ kính" để ngắm, mà phải "sống" trong các sản phẩm thương mại có giá trị gia tăng cao. Để chuyển hóa “di sản” thành “tài sản”, biến di sản văn hóa từ giá trị tinh thần thành nguồn lực kinh tế thực sự, cần thực hiện chuyển đổi tư duy từ bảo tồn thụ động sang phát huy chủ động, xây dựng hệ sinh thái công nghiệp văn hóa bền vững, gắn chặt với các điểm đến du lịch trọng điểm.

Để hiện thực hóa chân dung kinh tế mới, Quảng Ninh đang tập trung vào các giải pháp hạ tầng mang tính đột phá. Trong lĩnh vực thương mại quốc tế, việc xây dựng mô hình cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu Móng Cái (Việt Nam) – Đông Hưng (Trung Quốc) được xem là ưu tiên hàng đầu, là bước đi cấp thiết để hiện đại hóa quản lý biên giới và duy trì lợi thế cạnh tranh trong thu hút doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Mô hình này không chỉ giúp thông quan hàng hóa 24/7 thông qua tự động hóa, mà còn là tiền đề để hình thành khu hợp tác kinh tế qua biên giới, góp phần khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế đối ngoại của tỉnh và thúc đẩy hội nhập kinh tế khu vực ASEAN – Trung Quốc.

Song song với hạ tầng số, hạ tầng năng lượng cũng ghi nhận sự chuyển dịch mạnh mẽ. Ông Đào Duy Linh, Trưởng phòng Quản lý năng lượng (Sở Công Thương) cho hay, tỉnh đang hướng tới trở thành trung tâm năng lượng tái tạo với các dự án điện gió ngoài khơi quy mô lớn và sản xuất Hydro xanh. Đây chính là tấm vé để Quảng Ninh gia nhập nhóm các địa phương phát triển bền vững, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về giảm phát thải toàn cầu.

Phát triển năng lượng tái tạo được xác định là trụ cột then chốt để bảo đảm an ninh năng lượng và thực hiện cam kết tăng trưởng xanh. Mặc dù Quảng Ninh là trung tâm năng lượng lớn với 7 nhà máy nhiệt điện than, nhưng việc thúc đẩy năng lượng sạch là yêu cầu tất yếu.

Sở Công Thương đưa ra các giải pháp như: xây dựng trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo (trong đó điều chỉnh, bổ sung Quy hoạch phát triển điện lực để phân bổ công suất nguồn điện gió ngoài khơi phát triển tại vùng biển tỉnh Quảng Ninh khoảng 9.000 MW), sản xuất thử nghiệm Hydrogen - Amoniac, ứng dụng công nghệ AI tại tỉnh Quảng Ninh; áp dụng các cơ chế ưu đãi về tiền sử dụng đất và hỗ trợ hạ tầng truyền tải cho các dự án xanh...

Một đề xuất được đưa ra là Quảng Ninh cần thực hiện nâng cao chất lượng tăng trưởng kinh tế theo lộ trình, đó là: Giai đoạn 2026–2027 cần chuẩn hóa thể chế, hoàn thiện đề án kinh tế số và chọn thí điểm một hành lang xanh - số; giai đoạn 2028–2029 thực hiện mở rộng quy mô, tích hợp dữ liệu logistics – hải quan – khu công nghiệp và nhân rộng các liên minh kỹ năng; đến năm 2030, Quảng Ninh cần xác lập mô hình tăng trưởng mới, chuẩn bị chuyển pha sang giai đoạn đô thị quốc tế.

* Khát vọng 2030

Lộ trình 2026-2030 được xác định là giai đoạn chuẩn hóa và bứt phá để Quảng Ninh từng bước hoàn thiện hệ sinh thái kinh tế hiện đại.

Thách thức lớn nhất của Quảng Ninh không còn nằm ở đầu tư hạ tầng thuần túy mà ở năng lực hấp thụ công nghệ, chất lượng lao động và cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp. Việc xây dựng một hệ quản trị chất lượng tăng trưởng dựa trên dữ liệu và cam kết "không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng" sẽ là kim chỉ nam để tỉnh tiến tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030 với GRDP bình quân đầu người đạt 20.000 USD vào năm 2030.

Mục tiêu này không còn là con số xa vời khi chân dung nền kinh tế mới của tỉnh đã rõ nét: một nền kinh tế xanh, thông minh, đậm đà bản sắc di sản và mang lại lợi ích thiết thực hơn cho mọi người dân.

Tin vui cho tỉnh Quảng Ninh, ngày 7/4/2026, Bộ Chính trị có kết luận đồng ý về chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương, trong đó tập trung phát triển Quảng Ninh theo hướng đô thị xanh, văn minh, hiện đại, giàu bản sắc. Mở rộng không gian tăng trưởng, tạo đột phá với động lực tăng trưởng là khoa học, công nghệ, chuyển đổi số; phát triển đồng bộ kinh tế xanh, kinh tế di sản, kinh tế biển, kinh tế biên giới, kinh tế đêm, công nghiệp văn hóa.

Sự chuyển mình của Quảng Ninh hôm nay chính là minh chứng cho tư duy đột phá, dám nghĩ, dám làm của một địa phương luôn dẫn đầu về cải cách và phát triển.