Cán bộ hải quan thực hiện kiểm tra hàng hóa qua màn hình điện tử. Ảnh: Hải Âu/TTXVN

Áp dụng hệ thống quản lý rủi ro để giảm thủ tục kiểm tra hàng hóa khi thông quan và hải quan tăng hậu kiểm là việc cần làm nhằm tạo điều kiện tốt nhất cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, phản ánh của các doanh nghiệp cho thấy vẫn còn nhiều vướng mắc trong quá trình áp dụng hệ thống này.

Ông Âu Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục giám sát quản lý về hải quan, Tổng cục Hải quan, cho biết tới ngày 15/8, trong số trên 5 triệu tờ khai xuất nhập khẩu thì tỷ lệ kiểm tra hơn 50% luồng xanh, tỷ lệ kiểm tra luồng đỏ khoảng 8,34%.

“Tuy nhiên, có sự không đồng đều giữa các chi cục. Tại cửa khẩu tỷ lệ kiểm tra cao, còn hải quan nội địa kiểm tra thấp vì thực hiện kiểm tra mạnh hàng nhập tiêu dùng, còn nguyên liệu thì giảm tối đa. Hiện vẫn còn nhiều bộ, ngành có quá nhiều thủ tục yêu cầu hải quan phải kiểm tra đủ mới cho thông quan”, ông Tuấn nói.

Ông Âu Anh Tuấn cũng thừa nhận, trong quá trình kiểm tra hàng hóa thông quan vẫn còn những bất cập, nhất là khâu giám sát khiến doanh nghiệp bức xúc.

“Cho phép doanh nghiệp nộp hồ sơ qua hệ thống điện tử nhưng thực tế kết quả không đạt như mong muốn. Điều này có thể phát sinh từ phía doanh nghiệp hoặc từ phía hải quan do thói quen vẫn yêu cầu doanh nghiệp xuất trình chứng từ giấy”, ông Tuấn cho biết.

Chia sẻ một quan điểm khác tại hội thảo đánh giá việc thực thi Luật Hải quan và các văn bản hướng dẫn thi hành do Tổng cục Hải quan và Cơ quan Hợp tác phát triển Hoa Kỳ (USAID) tổ chức ngày 8/9, ông Phạm Thanh Bình, chuyên gia tư vấn của Dự án Quản trị nhà nước nhằm tăng trưởng toàn diện của USAID, cho biết dù doanh nghiệp đánh giá cao việc áp dụng điện tử hóa của ngành hải quan nhưng thực tế kiểm tra còn rườm rà, các văn bản, thông tư hướng dẫn thực hiện còn dài.

Ông Bình cũng cho biết, tỷ lệ kiểm tra luồng vàng và đỏ tăng lên nhiều chứ không như kỳ vọng là đang giảm xuống. Từ năm ngoái tới nay, luồng vàng tăng lên nhiều, có những doanh nghiệp làm hàng xuất khẩu mà chỉ 1% luồng xanh và có tới 90% luồng vàng; rồi có những doanh nghiệp 100% luồng đỏ đối với lô hàng nhập khẩu.

Đồng tình với quan điểm này, bà Đặng Phương Dung, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho rằng quản lý rủi ro cần công khai tiêu chí và có hệ thống cảnh báo. Ví dụ cảnh báo doanh nghiệp sắp bị đỏ vì lỗi gì hoặc mang tính kiểm tra định kỳ.

“Chứ có doanh nghiệp đang thực hiện tốt tự nhiên bị luồng đỏ, có khi tới 100% bị luồng đỏ mà không hiểu vì sao. Doanh nghiệp không biết bị lỗi gì thì làm sao phấn đấu”, bà Dung chia sẻ.

Ông Âu Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Giám sát quản lý về hải quan. Ảnh: Xuân Dũng/TTXVN

Về vấn đề này, ông Âu Anh Tuấn lí giải, hải quan kiểm tra đang dựa trên đánh giá quá trình tuân thủ quy định pháp luật, dựa trên lịch sử chấp hành của doanh nghiệp, đồng thời kết hợp chỉ tiêu hàng hóa, lộ trình đi của hàng hóa để phân luồng.

Ông Tuấn cũng nhấn mạnh, việc phân luồng dựa trên việc chấp hành tốt pháp luật của doanh nghiệp còn các yếu tố khác là phụ. Hệ thống cũng không cảnh báo trước vì theo đúng quy định thì không được, việc này cũng phải đảm bảo bí mật, nhất là trong phòng chống buôn lậu.

Còn tại sao tỷ lệ luồng vàng còn nhiều như vậy, theo ông Tuấn một phần do yêu cầu quản lý từ ngành hải quan nhưng phần lớn là do yêu cầu quản lý chuyên ngành.

“Thời gian tới, hệ thống quản lý rủi ro sẽ được hoàn thiện để đưa ra quyết định kiểm tra lô hàng chính xác hơn”, ông Tuấn nói./.

Hoàng Tùng