Từng được xem là kênh cung cấp vốn linh hoạt cho doanh nghiệp và mang lại lợi suất cao cho nhà đầu tư, thị trường này bắt đầu bộc lộ những điểm yếu cấu trúc.

Các diễn biến gần đây cho thấy ba nguồn rủi ro chính đang dần hình thành: áp lực rút vốn, tác động từ biến động công nghệ – đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI) – và kênh lan truyền thông qua hệ thống bảo hiểm. Sự kết hợp của các yếu tố này có thể tạo ra một cơ chế lan truyền khác với khủng hoảng tài chính năm 2008, khi rủi ro tập trung chủ yếu trong hệ thống ngân hàng.

*Làn sóng rút vốn

Dấu hiệu căng thẳng đã xuất hiện từ giữa năm ngoái, nhưng trở nên rõ nét hơn trong năm nay khi lượng yêu cầu rút vốn khỏi các quỹ tín dụng tư nhân, đặc biệt là các công ty phát triển doanh nghiệp (BDC), tăng nhanh.

*Nguy cơ nợ xấu

Lĩnh vực cho vay tư nhân đã phát triển mạnh sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, trở thành giải pháp thay thế cho tín dụng ngân hàng đối với các doanh nghiệp quy mô vừa. Mô hình này dựa trên các khoản vay dài hạn với điều khoản linh hoạt hơn nhưng đi kèm mức lợi suất cao.

Tuy nhiên, tính chất “kín” của các giao dịch khiến dữ liệu về mức độ rủi ro, định giá và thua lỗ chưa được công bố đầy đủ. Theo ước tính của Hiệp hội Quản lý Đầu tư Thay thế (AIMA), quy mô thị trường tín dụng tư nhân đã đạt khoảng 3.500 tỷ USD, đủ lớn để tạo tác động đáng kể tới hệ thống tài chính toàn cầu.

Từ đầu năm đến nay, giá cổ phiếu của một số công ty BDC niêm yết đã giảm mạnh, giao dịch thấp hơn khoảng 20% so với giá trị tài sản ròng. Đồng thời, nhóm doanh nghiệp dịch vụ phần mềm tại Mỹ – lĩnh vực có liên hệ chặt chẽ nhất với tín dụng tư nhân – cũng ghi nhận mức giảm tương tự.

Theo ông Rory Dowie, nhà quản lý danh mục tại công ty quản lý quỹ Marlborough, đơn vị này đã giảm tỷ trọng đầu tư vào một số công ty quản lý tài sản và thoái vốn khỏi Partners Group. Chủ tịch của Partners Group, ông Steffen Meister, cảnh báo rằng tỷ lệ vỡ nợ trong tín dụng tư nhân có thể tăng gấp đôi trong vài năm tới do tác động của AI đối với nền kinh tế.

Một yếu tố đáng chú ý là mối quan hệ tương hỗ giữa thị trường vốn công khai và tín dụng tư nhân trong việc tài trợ cho các doanh nghiệp liên quan đến AI. Khi kỳ vọng thay đổi, sự điều chỉnh ở một bên có thể khuếch đại biến động ở bên còn lại, tạo ra hiệu ứng dây chuyền.

Theo phân tích từ công ty tư vấn kinh tế Oxford Economics, khoảng 25% đến 35% danh mục đầu tư trong lĩnh vực này có thể chịu tác động từ rủi ro công nghệ. Điều này cho thấy thị trường có thể đã bước vào giai đoạn đầu của quá trình lan truyền rủi ro.

Ông Alberto Gallo, Giám đốc đầu tư tại quỹ đầu tư Andromeda Capital Management, nhận định các vấn đề hiện nay mới chỉ bắt đầu lộ diện và có thể trở nên rõ ràng hơn trong vài tháng tới.

*Kênh lan truyền rủi ro mới

Một trong những điểm khác biệt quan trọng so với khủng hoảng năm 2008 nằm ở kênh lan truyền rủi ro. Nếu như trước đây rủi ro tập trung trong hệ thống ngân hàng, hiện nay trọng tâm có xu hướng dịch chuyển sang lĩnh vực bảo hiểm.

Trong thập kỷ qua, tỷ trọng đầu tư vào tín dụng tư nhân của các nhà bảo hiểm đã tăng mạnh, hiện chiếm khoảng 35% tổng danh mục đầu tư của các công ty bảo hiểm tại Mỹ và gần 25% tại Anh.

Đáng chú ý, các công ty bảo hiểm có liên kết với các quỹ đầu tư vốn cổ phần tư nhân đang nắm giữ khoảng 1.000 tỷ USD tài sản thông qua các cấu trúc đầu tư này. Điều đó đồng nghĩa với việc rủi ro thua lỗ trong tín dụng tư nhân có thể được chuyển sang các quỹ hưu trí và nhà đầu tư cá nhân thông qua các sản phẩm bảo hiểm niên kim.

Theo ông Alberto Gallo, việc đánh giá thấp rủi ro hiện nay chỉ vì nó khác với khủng hoảng cho vay thế chấp dưới chuẩn năm 2008 là một sai lầm. Ông cho rằng đây là một cấu trúc rủi ro khác, với các kênh lan truyền khác, trong đó vai trò của các công ty bảo hiểm là trung tâm.

Khác với hệ thống ngân hàng, nhiều tài sản trong lĩnh vực bảo hiểm không được định giá thường xuyên theo thị trường, khiến mức độ rủi ro tiềm ẩn khó được phản ánh kịp thời. Điều này làm gia tăng khả năng tích tụ rủi ro và kéo dài thời gian điều chỉnh.

Một thực tế đáng lưu ý là các cơ quan quản lý thường tập trung ứng phó với dạng khủng hoảng đã xảy ra trước đó. Trong khi đó, những gì đang diễn ra trong tín dụng tư nhân lại mang tính chất gần như “phản chiếu” của cuộc khủng hoảng trước: rủi ro không nằm ở nơi dễ quan sát nhất, mà đang âm thầm tích tụ ở những khu vực ít minh bạch hơn của hệ thống tài chính.