Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, Chủ tịch ASEAN 2020 chứng kiến Lễ ký Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực RCEP. Ảnh: Thống Nhất – TTXVN

Việc ký kết Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) - tạo ra khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới, với các nước thành viên chiếm 30% GDP thế giới và quy tụ hơn 2 tỷ dân - được đánh giá là sự kiện lớn nhất trong năm khó khăn này.

Dmitry Mosyakov, nhà Đông phương học nổi tiếng, người đứng đầu Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á, Australia và châu Đại Dương tại Viện Đông phương học, thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga, nhận định rằng vào thời điểm cuộc khủng hoảng do đại dịch COVID-19 gây ra vẫn chưa có dấu hiệu chấm dứt, các quốc gia ngày càng đóng cửa chặt hơn và tập trung vào vấn đề khôi phục nền kinh tế quốc gia, việc các nước Đông Nam Á, Đông Á, Australia và New Zealand ký kết một thỏa thuận như vậy là rất có ý nghĩa.

*Kết quả được chờ đợi từ lâu

Phát biểu tại hội nghị trực tuyến giữa các tổ chức khoa học mang tên “Đông Nam Á và Khu vực Nam Thái Bình Dương: Các vấn đề thực tiễn trong phát triển”, ông Dmitry Mosyakov cho biết quá trình đàm phán RCEP kéo dài 8 năm, đã có rất nhiều người hoài nghi, không tin vào việc ký kết văn bản này, nhưng nó đã diễn ra và hiệp định đang chờ tất cả 15 quốc gia thành viên phê chuẩn. 

Tác động từ việc hiệp định có hiệu lực cũng sẽ không được cảm nhận ngay lập tức, bởi thời hạn hoàn thành quá trình cắt giảm thuế quan lên tới 20 đến 25 năm, trừ Singapore. Hơn nữa, nghĩa vụ cắt giảm bảo hộ thuế quan tiếp tục quy định các trường hợp miễn trừ, ví dụ, đối với ngư nghiệp và nông nghiệp ở Nhật Bản. 

Nhưng so với các hiệp định thương mại tự do trước đây, ràng buộc các bên tham gia trên cơ sở song phương hoặc đa phương, RCEP bao gồm các lĩnh vực mới, chẳng hạn như các vấn đề về quy định thương mại điện tử, chính sách cạnh tranh, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ... 

*Dự án Ấn Độ-Thái Bình Dương

Song song với RCEP, một dự án mở rộng khác đang được phát triển trong không gian châu Á-Thái Bình Dương, Giáo sư Mosyakov lưu ý đến dự án Khu vực Ấn Độ-Thái Bình Dương (ITR) do Mỹ xúc tiến, chủ yếu hướng về chính trị-quân sự, nhằm mục đích kiềm chế Trung Quốc, dựa trên sự hợp tác giữa Mỹ, Ấn Độ, Australia và Nhật Bản. 

Không phải ngẫu nhiên mà ranh giới của dự án ITR được vạch ra theo ranh giới trách nhiệm của Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương Mỹ. Hai ngày sau khi ký kết hiệp định RCEP, các cuộc đàm phán Australia-Nhật Bản diễn ra tại Nhật Bản, trong đó hai nước đã thống nhất về hợp tác quân sự-chính trị. 

Lần đầu tiên, thỏa thuận đề cập đến sự tham gia tích cực của các lực lượng vũ trang Nhật Bản trong các cuộc diễn tập chung, tuần tra, huấn luyện,... Như vậy, Tokyo và Canberra xác nhận cam kết của họ về ý tưởng tạo ra ITR.

Trong khi đó, Ấn Độ, cùng với Mỹ, tiến hành 4 loại hình diễn tập khác nhau. Nhìn chung, New Delhi ngày càng có xu hướng hình thành các liên minh chính trị và kinh tế với Washington. 

Có thể việc Ấn Độ từ chối tham gia RCEP cũng liên quan đến điều này, mặc dù sau một thời gian dài do dự, Ấn Độ đã giải thích họ không muốn tham gia vào thương vụ liên kết mới, do lo ngại tình trạng tràn ngập thị trường với hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc sẽ làm tổn hại đến ngành công nghiệp địa phương.

Các côngtenơ hàng hóa xếp tại cảng Yangshan ở Thượng Hải, Trung Quốc, ngày 17/4/2020. Ảnh: THX/TTXVN

*Sự nổi bật của Đông và Đông Nam Á

 Ông Mosyakov cho rằng ngày nay, Đông Á và Đông Nam Á nổi bật so với các khu vực khác. Đây là khu vực có tinh thần tích cực, xây dựng chính sách của mình dựa vào khuôn khổ quá trình toàn cầu hóa, thương mại mở, giao lưu hàng hóa sâu rộng, vốn và con người, và cũng là khu vực tin tưởng vào các giá trị phổ quát, vào khả năng giải quyết hầu hết các xung đột giữa các quốc gia thông qua thỏa thuận và các quốc gia đang kiên trì tìm kiếm thỏa hiệp này. 

Đông Á và Đông Nam Á không chỉ biến thành trung tâm kinh tế-tài chính, mà còn trở thành niềm hy vọng của thế giới.

Các nước trong khu vực có rất nhiều vấn đề với nhau và với Trung Quốc, nhưng họ có ý chí, kiên nhẫn và mong muốn rõ ràng để giải quyết những vấn đề này một cách hòa bình. Nếu không khép lại những xung đột và bất bình, các nước sẽ không đạt được hòa bình ổn định và thịnh vượng. Đông và Đông Nam Á cho thấy nên thực hiện điều này. 

Theo ông Mosyakov, dường như phương Tây không còn là đầu tàu dẫn đầu sự phát triển và thịnh vượng nữa mà hòa bình và an ninh trên hành tinh xanh sẽ phụ thuộc vào cách các sự kiện ở Đông và Đông Nam Á sẽ phát triển như thế nào./.