Mô hình liên kết sản xuất lúa gạo sạch tại xã Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi đã chứng minh một điều, khi nông dân, doanh nghiệp và địa phương cùng tham gia, hạt lúa có thêm cơ hội nâng cao giá trị. Quy trình canh tác an toàn, đầu ra ổn định, lợi nhuận tăng là những yếu tố triển vọng để nhân rộng trong thời gian tới.

Những ngày này, trên cánh đồng thôn Phước Lộc Đông, xã Sơn Tịnh, không khí thu hoạch lúa diễn ra khẩn trương và rộn ràng. Tiếng máy gặt hòa cùng tiếng nói cười của bà con nông dân tạo nên một bức tranh mùa vàng đầy sức sống. Ai nấy đều phấn khởi bởi vụ mùa đạt năng suất cao, lúa gạo sau thu hoạch được tiêu thụ mạnh, mang lại niềm vui trọn vẹn.

Vụ lúa Đông Xuân năm nay, hơn 10 hội viên Tổ hội nông dân nghề nghiệp mô hình sản xuất cung cấp lúa gạo sạch xã Sơn Tịnh cùng nhau sản xuất 4ha lúa hữu cơ. Hộ nhiều nhất sở hữu 8 sào (500m2/sào), hộ ít nhất 4 sào. Mô hình này duy trì được khoảng 2 năm trở lại đây.

Ông Trương Quang Tri (67 tuổi) cho biết, trước đây nhiều hộ nông dân tại địa phương chỉ ấp ủ ý định sản xuất lúa gạo hữu cơ nhằm phục vụ nhu cầu gia đình. Tuy nhiên, sau khi nhận thấy hiệu quả thực tế cùng với kiến thức tích lũy từ các đợt tập huấn do Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ngãi tổ chức, người dân đã mạnh dạn liên kết, thành lập tổ hội để mở rộng sản xuất với quy mô lớn hơn. Trong quá trình triển khai mô hình, các hội viên đều tuân thủ nghiêm ngặt quy trình canh tác hữu cơ.

Ông Tri chia sẻ, khi tham gia vào mô hình này, các hội viên hoàn toàn không sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật. Trước khi sản xuất vụ mới, hội viên tiến hành xử lý đồng ruộng bằng cách rải vôi trắng với hàm lượng 20 kg/sào nhằm khử phèn và tiêu diệt ốc bươu vàng. Đến lúc gieo sạ, bà con không rải giống sát bờ mà giữ khoảng cách khoảng 30 cm để hạn chế sâu bệnh xâm nhập. Đặc biệt là trong vụ Hè Thu, khi thời tiết mưa nhiều, dễ phát sinh bệnh khô vằn, cách làm này khá ưu việt. Khoảng cách này cũng giúp ruộng thông thoáng, tạo điều kiện cho cây lúa phát triển tốt, bông to và dài hơn.

Cũng theo ông Tri, ở giai đoạn 8 - 10 ngày sau gieo sạ, nông dân sử dụng bánh dầu hòa loãng để phun đều như một dạng phân hữu cơ. Đến khoảng 20 ngày, tiếp tục bón phân urê để bổ sung dinh dưỡng. Từ 35 - 40 ngày, bà con pha hỗn hợp vôi xây dựng với sữa và trứng gà để phun, đồng thời lặp lại ở thời điểm lúa bắt đầu làm đòng và trổ. Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật giúp cây lúa không chỉ tăng khả năng kháng bệnh mà còn cho năng suất mùa vụ cao hơn.

Một trong những yếu tố quan trọng góp phần làm nên thành công của mô hình là tinh thần hợp tác và giám sát lẫn nhau giữa các hội viên. Trong suốt quá trình chăm sóc lúa, các hội viên thường xuyên theo dõi, kịp thời phát hiện những sai sót trong kỹ thuật canh tác để góp ý, nhắc nhở và cùng nhau điều chỉnh. Nhờ sự thẳng thắn, trách nhiệm và phối hợp chặt chẽ, hoạt động sản xuất được duy trì hiệu quả.

Mẫu gạo sau thu hoạch đã được Trung tâm Ứng dụng và Dịch vụ Khoa học Công nghệ thuộc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ngãi kiểm nghiệm. Kết quả cho thấy mẫu gạo đạt các tiêu chuẩn chất lượng theo quy định hiện hành, đảm bảo yêu cầu về an toàn và chất lượng sản phẩm, phù hợp cho người tiêu dùng sử dụng và tốt cho sức khỏe.

Nông dân Trần Hòa cho biết, mô hình canh tác lúa sạch giúp bà con tiết kiệm khoảng 60% chi phí đầu tư so với phương pháp truyền thống. Năng suất toàn vụ đạt khoảng 4 tạ lúa khô/sào, nhỉnh hơn so với cách làm cũ. Lúa do Tổ hội sản xuất ra được Công ty Trách nhiệm hữu hạn kiến trúc - Thương mại AC ký hợp đồng bao tiêu, thu mua với giá 11.000 - 12.000 đồng/kg, cao gần gấp đôi so với lúa truyền thống (6.000 - 7.000 đồng/kg). Bên cạnh đó, gạo thành phẩm từ mô hình này có thể bán trực tiếp tại nhà với giá khoảng 25.000 đồng/kg. Trừ hết chi phí, người nông dân lãi ròng hơn 2 triệu đồng/sào/vụ. Gạo sạch ngoài cung cấp cho thị trường trong tỉnh còn được tiêu thụ tại nhiều thị trường lớn như Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Đắk Nông...

Ông Tạ Văn Việt, Chủ tịch Hội Nông dân xã Sơn Tịnh đánh giá, mô hình sản xuất lúa gạo sạch tại địa phương đang mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt, không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho nông dân mà còn từng bước thay đổi tư duy và tập quán canh tác theo hướng khoa học hơn, giảm công lao động và hạn chế tác động xấu đến môi trường. Đây được xem là tiền đề quan trọng để nhân rộng mô hình trong thời gian tới, thu hút thêm nhiều hộ tham gia cũng như hướng tới nền nông nghiệp "xanh" và bền vững.