Quyết định của Chính phủ Pháp tạm đình chỉ nhập khẩu các loại trái cây và rau quả có chứa dư lượng một số thuốc bảo vệ thực vật bị cấm sử dụng trong Liên minh châu Âu (EU) được giới quan sát đánh giá là bước đi đúng hướng, song tác động thực tế còn hạn chế, đặc biệt trong bối cảnh EU đang chuẩn bị ký kết Hiệp định thương mại tự do với Thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR).

Theo sắc lệnh ban hành ngày 7/1, Pháp tạm ngừng nhập khẩu các mặt hàng thực phẩm có chứa dư lượng định lượng được của 5 hoạt chất bảo vệ thực vật bị cấm sử dụng trong EU do nguy cơ cao đối với sức khỏe con người. Các hoạt chất này gồm 4 loại thuốc trừ nấm là mancozeb, thiophanate-methyl, carbendazim, benomyl và 1 loại thuốc diệt cỏ là glufosinate. Đây đều là các chất bị nghi ngờ gây ung thư, đột biến gen, độc hại đối với sinh sản hoặc gây rối loạn nội tiết.

Biện pháp trên không nhắm trực tiếp tới một khu vực địa lý cụ thể, song được xem là động thái nhằm trấn an nông dân trong nước trước lo ngại về “cạnh tranh không công bằng” từ các nhà sản xuất Nam Mỹ, nơi các tiêu chuẩn môi trường và sử dụng hóa chất nông nghiệp thấp hơn so với châu Âu. Sắc lệnh này cần được Ủy ban châu Âu (EC) – cơ quan hành pháp của EU  – phê chuẩn trong vòng 10 ngày. EC cũng thông báo sẽ đề xuất mở rộng lệnh cấm trên toàn khối đối với 3 trong số 5 hoạt chất mà Pháp nêu ra.

Tuy nhiên, theo giới phân tích, phạm vi của biện pháp này còn khá hẹp. Hiện vẫn có ít nhất 72 loại thuốc bảo vệ thực vật không được phép sử dụng trong EU nhưng vẫn được chấp nhận đối với hàng hóa nhập khẩu. Bộ Nông nghiệp Pháp cho biết việc lựa chọn 5 hoạt chất nói trên dựa trên tiêu chí mức độ rủi ro độc tính cao nhất đối với sức khỏe con người, song thừa nhận nhiều chất khác cũng bị nghi ngờ gây hại nghiêm trọng, trong đó có một số chất bị đặt vấn đề về độc tính đối với sinh sản.

Việc thực thi lệnh đình chỉ cũng đặt ra không ít thách thức. Chính phủ Pháp cho biết sẽ tăng cường kiểm soát thông qua khai báo của nhà xuất khẩu, đồng thời siết chặt kiểm tra tại các cửa khẩu, cảng biển, sân bay và hệ thống phân phối, cũng như tiến hành các cuộc thanh tra tại nước xuất khẩu. Tuy nhiên, một số tổ chức xã hội cảnh báo các cam kết này còn chung chung và khó khắc phục triệt để những lỗ hổng kéo dài trong công tác kiểm soát hải quan.

Theo bà Mathilde Dupré, đồng Giám đốc Viện Veblen về cải cách chính sách kinh tế và thương mại, biện pháp trên mang tính “biểu tượng” nhiều hơn là tạo ra thay đổi căn bản, bởi các mặt hàng bị tác động không thuộc nhóm sản phẩm nhạy cảm hay chiếm tỷ trọng lớn trong nhập khẩu từ các nước thuộc Mercosur. Đáng chú ý, các mặt hàng chiến lược như khô đậu tương dùng trong chăn nuôi – chiếm hơn 80% lượng đậu tương nhập khẩu của Pháp – không nằm trong diện điều chỉnh.

Các tổ chức xã hội dân sự cũng bày tỏ quan ngại về tình trạng “tiêu chuẩn kép”. Hiệp hội Générations Futures – tổ chức phi chính phủ của Pháp hoạt động trong lĩnh vực môi trường và sức khỏe cộng đồng – cho rằng lệnh cấm chỉ áp dụng đối với các dư lượng “định lượng được”, đồng nghĩa với việc thực phẩm vẫn có thể chứa dư lượng phát hiện được nhưng chưa vượt ngưỡng đo lường. Tổ chức này cũng chỉ ra rằng 3 trong số 5 hoạt chất bị cấm vẫn đang được sản xuất tại EU để xuất khẩu ra bên ngoài.