Sau 40 năm đổi mới, nông nghiệp Việt Nam đã tạo nên những bước chuyển mạnh mẽ, từ một quốc gia thiếu lương thực trở thành một trong những cường quốc xuất khẩu nông sản của thế giới. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản vượt mốc 70 tỷ USD, ghi dấu những đóng góp bền bỉ của hàng triệu nông dân trên đồng ruộng, trang trại và ngư trường.

Tại tọa đàm “Giai cấp nông dân Việt Nam - 40 năm đổi mới: Từ khát vọng trên đồng ruộng tới kỷ nguyên vươn mình” do Báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt tổ chức sáng 28/5, nhiều ý kiến cho rằng nông dân không chỉ là lực lượng bảo đảm an ninh lương thực mà còn là nền tảng quan trọng cho sự ổn định và phát triển đất nước.

GS.TS Phạm Hồng Tung, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, từ “Khoán 100” đến “Khoán 10”, những chính sách đổi mới đã giải được bài toán nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong giai đoạn khó khăn nhất.

“Từ một đất nước đứng bên bờ nạn đói, Việt Nam trở thành top 3 nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới. Đó là kỳ tích mà giai cấp nông dân Việt Nam đã góp phần tạo nên”, GS.TS Phạm Hồng Tung nói.

Theo GS.TS Phạm Hồng Tung, nông nghiệp hiện nay lại đang đứng trước một bài toán mới, đó là sinh kế của người nông dân. Nhiều lao động nông thôn rời bỏ đồng ruộng vì thu nhập từ sản xuất nông nghiệp thấp và thiếu ổn định. “Người nông dân không ly hương nhưng đang ly nông. Chưa bao giờ có nhiều ruộng đất bị bỏ hoang như hiện nay”, ông Phạm Hồng Tung đánh giá.

Để giải bài toán nông nghiệp – nông dân – nông thôn trong giai đoạn mới, GS.TS Phạm Hồng Tung cho rằng, Việt Nam cần tập trung vào 4 vấn đề lớn. Trước hết là thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ để nâng tầm sản xuất nông nghiệp, đưa công nghệ thực sự đi vào đồng ruộng và đời sống nông dân.

Thứ hai là giải quyết tình trạng ô nhiễm môi trường nông thôn và thích ứng với biến đổi khí hậu, bởi thiên tai và suy thoái môi trường đang đe dọa trực tiếp sinh kế của người dân.

Thứ ba là đổi mới tư duy sản xuất theo hướng toàn cầu. Theo ông Phạm Hồng Tung, mô hình sản xuất nhỏ lẻ khó đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng hiện đại, vì vậy cần tăng cường liên kết giữa nông dân với doanh nghiệp lớn để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Cuối cùng là khôi phục và tăng cường các kết nối ở nông thôn sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, nhất là kết nối trong sản xuất, dịch vụ và văn hóa giữa các thôn, xã. Đây là nhiệm vụ cần sự tham gia của giới khoa học, truyền thông và các tổ chức xã hội nhằm lan tỏa tri thức, thông tin và tiếng nói của người nông dân.

Đánh giá về vai trò của nông dân trong sự phát triển của ngành nông nghiệp, ông Phùng Đức Tiến, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, thành tựu của nông nghiệp Việt Nam hôm nay gắn liền với sự cần cù, sáng tạo và khả năng thích ứng rất nhanh của người nông dân.

Theo ông Phùng Đức Tiến, nông dân hiện nay đã từng bước tiếp cận chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, quá trình này cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn để người nông dân thực sự trở thành chủ thể của nền nông nghiệp hiện đại.

Cùng với các chính sách của Đảng và Nhà nước dành cho nông nghiệp, nông dân, nông thôn, Hội Nông dân Việt Nam tiếp tục giữ vai trò cầu nối quan trọng giữa nông dân với cơ chế chính sách, nguồn vốn, khoa học công nghệ và các chương trình hỗ trợ phát triển sản xuất.

Không chỉ là câu chuyện kinh tế, nhiều ý kiến tại tọa đàm cũng nhấn mạnh yêu cầu giữ gìn bản sắc văn hóa nông thôn trong quá trình hiện đại hóa.

Thiếu tướng Hoàng Kiền, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, nguyên Tư lệnh binh chủng Công binh đã dành nhiều tâm huyết xây dựng “Bảo tàng Đồng quê” tại quê nhà Hải Hậu, Nam Định (cũ) nhằm lưu giữ các nông cụ, nhà cổ và hình ảnh đời sống nông thôn truyền thống.

Theo Thiếu tướng Hoàng Kiền, gìn giữ văn hóa làng quê cũng là một phần quan trọng trong xây dựng nông thôn mới và phát triển bền vững. Nông dân luôn là lực lượng nòng cốt trong nhiều giai đoạn lịch sử. Khi nông thôn ổn định thì đất nước mới có điều kiện phát triển bền vững.