Nhường cát làm cao tốc: Nỗi lòng người dân ven sông Hậu

Cùng sự đồng tình với chủ trương cung cấp vật liệu phục vụ các công trình an ninh quốc phòng, công trình trọng điểm quốc gia, nhiều người dân mong muốn hoạt động khai thác được giám sát chặt chẽ nhằm bảo đảm an toàn cho đất đai, tài sản và sinh kế ven sông.

Cồn Tân Qui, xã An Phú Tân có diện tích 929 ha với hơn 1.000 hộ dân, trên 4.300 nhân khẩu sinh sống. Đây là vùng chuyên canh cây ăn trái đặc sản kết hợp phát triển du lịch sinh thái của tỉnh Vĩnh Long; trong đó, khoảng 150 hộ dân có nhà ở và đất sản xuất nằm ven sông Hậu, gần khu vực khai thác 2 mỏ cát trên. Vì vậy, người dân mong muốn hoạt động khai thác được kiểm soát và giám sát chặt chẽ nhằm bảo đảm an toàn cho đất đai, tài sản, đời sống và hoạt động sản xuất trên cồn.

Bà Nguyễn Thị Thu Hồng, ngụ ấp Tân Qui 1, xã An Phú Tân cho biết, gia đình có 6 công đất trồng dừa, mít và kinh doanh du lịch sinh thái. Theo bà Hồng, điều người dân lo ngại là nguy cơ sạt lở có thể ảnh hưởng đến đất đai, nhà cửa và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Chủ trương khai thác cát phục vụ các công trình trọng điểm quốc gia là cần thiết, song các cơ quan chức năng cần có giải pháp cụ thể để bảo vệ khu vực tiếp giáp mỏ khai thác, nghiên cứu đầu tư đê bao, kè chống sạt lở, đồng thời thực hiện đầy đủ các cam kết nhằm tạo niềm tin cho người dân địa phương.

Là cựu chiến binh tham gia cách mạng từ năm 1972, gia đình có truyền thống cách mạng, mẹ là Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, một người anh là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và một người anh là liệt sĩ, ông Huỳnh Văn Phối, 71 tuổi, ngụ ấp Tân Qui 1, xã An Phú Tân cho rằng các công trình trọng điểm quốc gia có ý nghĩa rất lớn đối với sự phát triển của đất nước và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Gia đình ông Phối có 4 công đất trồng mít và vú sữa nằm sát bờ sông Hậu. Ngoài sản xuất vườn, gia đình còn kinh doanh quán ăn ven sông tại nhà. Toàn bộ đất đai, nhà cửa và hoạt động mưu sinh đều gắn liền với bờ sông nên ông đặc biệt quan tâm đến những tác động có thể phát sinh trong quá trình khai thác. Theo ông Phối, tài nguyên khoáng sản là tài sản của quốc gia nên việc khai thác phục vụ các công trình trọng điểm là cần thiết. Tuy nhiên, hoạt động này phải được thực hiện đúng quy định, có sự theo dõi của cơ quan chức năng và cộng đồng dân cư. Nếu xuất hiện dấu hiệu ảnh hưởng đến đời sống người dân thì cần tạm dừng để kiểm tra, đánh giá và có biện pháp xử lý phù hợp.

Cùng chung quan điểm, ông Đào Văn Nguyên, ngụ ấp Tân Qui 1 cho biết, gia đình có khoảng 10 công đất trồng sầu riêng nằm không xa khu vực khai thác cát trên sông Hậu. Theo ông, điều người dân quan tâm không chỉ là tiến độ thực hiện các dự án trọng điểm mà còn là việc những cam kết về bảo vệ môi trường và bảo đảm an toàn bờ sông có được thực hiện đầy đủ hay không.

"Người dân lo lắng là điều dễ hiểu vì đất đai, tài sản là thành quả tích góp của cả gia đình. Điều mong muốn nhất là các ngành chức năng thường xuyên công khai thông tin, tăng cường kiểm tra thực tế và xử lý kịp thời nếu phát sinh những dấu hiệu bất thường", ông Nguyên chia sẻ. Bí thư Đảng ủy xã An Phú Tân Trần Xuân Sơn cho biết, địa phương sẽ phối hợp chặt chẽ với các ngành chức năng theo dõi diễn biến tại khu vực khai thác, kịp thời phản ánh những vấn đề phát sinh nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Theo ông Sơn, mọi vấn đề liên quan đến nguy cơ sạt lở, ảnh hưởng đến đất đai và sản xuất của người dân trên cồn đều được địa phương đặc biệt quan tâm. Nếu phát hiện dấu hiệu ảnh hưởng đến tài sản, sản xuất hoặc đời sống của người dân, địa phương sẽ báo cáo cơ quan có thẩm quyền để xem xét, xử lý theo quy định.

Trước những băn khoăn của người dân, ông Dương Vĩnh Thịnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long cho biết, việc cấp phép khai thác hai mỏ cát NTSH.10 và NTSH.10a được thực hiện theo chủ trương của Đảng, Chính phủ và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, nhằm kịp thời bảo đảm nguồn vật liệu san lấp phục vụ các công trình giao thông trọng điểm và công trình an ninh quốc phòng tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Nguồn cát khai thác từ hai mỏ này được sử dụng hoàn toàn cho các công trình:  tuyến cao tốc Cà Mau - Cái Nước, Cái Nước - Đất Mũi, tuyến giao thông ra đảo Hòn Khoai và Dự án đường bộ cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng giai đoạn 1.

Theo ông Dương Vĩnh Thịnh, việc cấp phép được thực hiện đúng quy định của Luật Địa chất và Khoáng sản. Để đủ điều kiện đưa vào khai thác, mỗi mỏ cát phải trải qua đầy đủ ba bước gồm cấp giấy phép thăm dò, công nhận kết quả thăm dò và cấp giấy phép khai thác khoáng sản.

Trong quá trình thực hiện, các cơ quan chuyên môn đã tổ chức khảo sát thực tế, lấy ý kiến các sở, ngành liên quan, thành lập Hội đồng tư vấn kỹ thuật và tổ thẩm định hồ sơ trước khi trình UBND tỉnh xem xét, quyết định. Hồ sơ cấp phép cũng được các chuyên gia về địa chất, khoáng sản và môi trường tham gia thẩm định, góp ý đối với phương án khai thác và giải pháp bảo vệ môi trường.

Đặc biệt, trước khi cấp phép, đơn vị tư vấn đã thực hiện mô phỏng thủy động lực dòng chảy, đánh giá tác động của hoạt động khai thác đến quá trình bồi lắng, xói lở và hình thái lòng sông tại khu vực khai thác cũng như các vùng lân cận. Kết quả cho thấy nếu khai thác đúng khối lượng được cấp phép, độ sâu tối đa âm 15 m, khoảng cách từ khu vực khai thác đến bờ sông từ 120 m trở lên và thực hiện trong thời gian từ 1-2 năm sẽ không gây ảnh hưởng đến bờ sông. Việc khai thác còn góp phần điều chỉnh dòng chảy ra giữa sông, hạn chế tình trạng dòng chảy ép sát bờ - một trong những nguyên nhân có thể dẫn đến sạt lở tại một số khu vực ven sông Hậu hiện nay.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết thêm, theo quy định của pháp luật hiện hành, việc cấp phép khai thác khoáng sản không thuộc trường hợp phải tổ chức lấy ý kiến người dân. Tuy nhiên, các thông tin về giấy phép và hoạt động khai thác đều được tỉnh công khai để người dân biết, tham gia giám sát và phản ánh những vấn đề phát sinh đến cơ quan chức năng. Để quản lý chặt chẽ hoạt động khai thác, tỉnh đã yêu cầu các đơn vị lắp đặt camera giám sát, thiết bị giám sát hành trình trên phương tiện khai thác để truyền dữ liệu về cơ quan quản lý. Việc đo đạc địa hình đáy sông được thực hiện định kỳ hàng tháng nhằm theo dõi diễn biến lòng sông và kiểm soát độ sâu khai thác.

Tỉnh cũng đã thành lập Tổ công tác giám sát hoạt động khai thác mỏ cát NTSH.10 và NTSH.10a với sự tham gia của cơ quan chức năng, chính quyền địa phương cùng đại diện người dân nhằm theo dõi quá trình khai thác, vận chuyển và sử dụng khoáng sản. Sở Nông nghiệp và Môi trường công khai đường dây nóng tiếp nhận phản ánh của người dân liên quan đến hoạt động khai thác. Hệ thống tiếp nhận thông tin hoạt động 24/24 giờ để kịp thời xử lý các trường hợp vi phạm hoặc những dấu hiệu bất thường phát sinh trong quá trình khai thác.

Các đơn vị khai thác cũng đã thực hiện ký quỹ cải tạo, phục hồi môi trường và cam kết khai thác đúng phạm vi, độ sâu, thời gian được cấp phép; chỉ cung cấp cát cho các công trình đã được xác định trong giấy phép, không thực hiện mua bán thương mại.

Để tăng cường trách nhiệm quản lý, Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long Trần Trí Quang đã có văn bản cam kết quản lý chặt chẽ hoạt động khai thác tại hai mỏ cát phục vụ các công trình quốc phòng, an ninh và công trình giao thông trọng điểm quốc gia.

Theo nội dung cam kết, tỉnh sẽ xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm về phạm vi, độ sâu, công suất, thời gian khai thác hoặc sử dụng thiết bị không đúng giấy phép được cấp. Trường hợp xuất hiện dấu hiệu sạt lở hoặc xảy ra sạt lở bờ sông tại khu vực xã An Phú Tân và xã Lục Sĩ Thành, tỉnh sẽ chỉ đạo dừng ngay hoạt động khai thác để kiểm tra, đánh giá nguyên nhân, triển khai các biện pháp khắc phục và thực hiện bồi thường theo quy định nếu xác định có thiệt hại phát sinh.

Tại cuộc gặp gỡ với người dân 2 xã An Phú Tân và Lục Sĩ Thành mới đây, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long Trần Văn Lâu  khẳng định quan điểm của Trung ương và của tỉnh là phát triển hài hòa giữa lợi ích quốc gia, lợi ích cộng đồng và quyền lợi chính đáng của người dân. Việc khai thác cát phục vụ các công trình an ninh quốc phòng và công trình trọng điểm quốc gia là nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết nhưng tỉnh không đánh đổi môi trường, đời sống và tài sản của người dân để phát triển kinh tế.

Bí thư Tỉnh ủy yêu cầu các sở, ngành, địa phương và đơn vị khai thác thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật; tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác; chủ động các giải pháp phòng ngừa nguy cơ sạt lở, đồng thời chuẩn bị phương án xử lý kịp thời nếu phát sinh ảnh hưởng đến đời sống và sản xuất của người dân. Mục tiêu xuyên suốt là vừa bảo đảm nguồn vật liệu phục vụ các công trình trọng điểm quốc gia, vừa bảo vệ an toàn tài sản, đất đai và cuộc sống của người dân khu vực ven sông.

Những cam kết từ lãnh đạo tỉnh cùng các biện pháp giám sát đang được triển khai cho thấy quyết tâm của Vĩnh Long trong việc quản lý chặt chẽ hoạt động khai thác cát. Đây cũng là cơ sở để củng cố niềm tin, tạo sự đồng thuận của người dân đối với chủ trương phục vụ các công trình trọng điểm quốc gia và an ninh quốc phòng, đồng thời bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững tại địa phương.